Işık ve Gölge Oyunu - Tam Gölge ve Yarı Gölge

Işık ve Gölge Oyunu, dördüncü ve beşinci sınıf öğrencilerinin ışığın doğrusal yayıldığını, doğal ve yapay ışık kaynaklarını, saydam-yarı saydam-opak madde ayrımını, gölgenin oluşum koşullarını ve tam gölge ile yarı gölge arasındaki farkı öğrendiği bir fen bilimleri oyunudur. Dört konu ayrı ayrı seçilebilir; her konu kendi başına tam bir tur çıkaracak kadar soru taşır.

Öğrenme Hedefleri

MEB Fen Bilimleri dördüncü sınıf "Aydınlatma ve Ses Teknolojileri" ve beşinci sınıf "Işığın Yayılması" ünitelerini hedefler: ışığın doğrusal yayıldığını kavrama, doğal ve yapay ışık kaynaklarını ayırt etme, maddeleri ışık geçirgenliğine göre saydam, yarı saydam ve opak olarak sınıflandırma, gölgenin oluşum koşullarını açıklama, gölge boyunun ışık kaynağı uzaklığıyla nasıl değiştiğini belirleme, tam gölge ile yarı gölgeyi ayırt etme ve bunun ışık kaynağının büyüklüğüne bağlı olduğunu kavrama. Sitedeki Sesin Özellikleri oyunu aynı ünitenin ses yarısını çalıştırır.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Işık Kaynakları konusunda doğal ve yapay kaynaklar, ışığın hızı ve boşlukta yayılması sorulur. Maddeler konusunda saydam, yarı saydam ve opak ayrımı günlük örneklerle gelir. Gölge konusunda gölgenin oluşumu, yönü, boyu ve rengi sorulur. Tam ve Yarı Gölge konusunda ışık kaynağının büyüklüğüyle gölge kenarı arasındaki ilişki ele alınır. Her cevaptan sonra kısa bir açıklama, cevabın neden o olduğunu söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Işık ve gölge, öğrencilerin günlük hayatta sürekli gözlemlediği ama nedenini sorgulamadığı bir konudur. Oyunun en çok işe yaradığı yer beşinci sınıfın tam gölge ve yarı gölge ayrımıdır, çünkü buradaki yanılgı sinsidir: öğrenciler yarı gölgeyi gölgenin zayıf hâli sanır ve sebebini cisme bağlar. Oysa belirleyici olan cisim değil, ışık kaynağının büyüklüğüdür. Çok küçük bir kaynak, yani nokta kaynak, tek bir yönden ışık gönderdiği için keskin kenarlı ve yalnızca tam gölge oluşturur. Geniş bir kaynağın farklı noktalarından gelen ışık ise kenar bölgeye kısmen ulaşır; orada ne tam karanlık ne tam aydınlık olan yarı gölge doğar. Oyunun soru bankası bu yüzden iki terimi hep birlikte sorar: biri doğru cevap olan her soruda öteki de şıklar arasında bulunur, böylece hangisinin hangisi olduğunu düşünmeden ilerlemek mümkün olmaz. Aynı ilişki günlük hayatta da işler; ameliyat lambalarının geniş ve çok kaynaklı yapılması, hekimin elinin ameliyat alanına gölge düşürmemesi içindir. Güneş tutulmasında Ayın Dünya üzerinde iki ayrı bölge bırakmasının sebebi de aynıdır: tam gölgenin düştüğü yerden tutulma tam, yarı gölgenin düştüğü daha geniş alandan parçalı görülür.

Müfredat Uyumu

Işığın doğrusal yayılması, ışığın boşlukta yayılabilmesi, doğal ve yapay ışık kaynakları, görmenin ışığa bağlı olması, saydam, yarı saydam ve opak maddeler, ışık geçirgenliğine göre sınıflandırma, gölgenin oluşum koşulları, gölge boyunun ışık kaynağı ve perde uzaklığıyla değişmesi, gölgenin rengi ve biçimi, tam gölge, yarı gölge, nokta ve yaygın ışık kaynağı ayrımı. İlkokul dördüncü ve beşinci sınıf Fen Bilimleri ışık konularıyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

El feneri ve cisimlerle sınıfta gölge deneyi yapın; öğrenciler önce tahmin etsin, sonra oyunla kontrol edin. Saydam ve opak maddeleri gerçek nesnelerle örnekleyin. Tam ve Yarı Gölge turundan önce iki dakikalık bir karşılaştırma yapın: aynı cismi önce telefon fenerinin küçük ışığıyla, sonra tavan lambasının geniş ışığıyla aydınlatın ve gölgenin kenarına baktırın. Birinde keskin, ötekinde bulanık. Sınıfa sorun: değişen şey cisim mi, kaynak mı? Bu tek soru kazanımı yerine oturtur. Turda ameliyat lambası sorusu geldiğinde durup neden birden çok ışık kullanıldığını tartıştırın.

Ders: Fen Bilimleri | Seviye: 4. - 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Fen Bilimleri Oyunları (27 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Fen Bilimleri Oyunları