Aydınlatma ve Ses Teknolojileri Oyunu - Işık Kirliliği ve Uygun Aydınlatma

Aydınlatma ve Ses Teknolojileri, dördüncü sınıf fen bilimleri ünitesinin teknoloji tarafını çalıştıran bir akıllı tahta oyunudur. Öğrenci meşale, kandil, mum ve gaz lambasını LED lamba, floresan ve el feneriyle karşılaştırır; ders çalışırken ışığın nereden ve ne kadar gelmesi gerektiğine karar verir; ışık kirliliğinin nedenini, doğaya etkisini ve çözümünü tartar; kulak borusundan işitme cihazına uzanan ses araçlarını ve siren gibi şiddetli seslerin iki yüzünü tanır.

Öğrenme Hedefleri

MEB Fen Bilimleri 4. sınıf (2018 programı) F.4.5 Aydınlatma ve Ses Teknolojileri ünitesinin şu kazanımlarını hedefler: F.4.5.1.1 geçmişte ve günümüzde kullanılan aydınlatma araçlarını karşılaştırır; F.4.5.2.1 uygun aydınlatma hakkında araştırma yapar; F.4.5.3.1 ışık kirliliğinin nedenlerini sorgular; F.4.5.3.2 ışık kirliliğinin doğal hayata ve gök cisimlerinin gözlenmesine olumsuz etkilerini açıklar; F.4.5.3.3 ışık kirliliğini azaltmaya yönelik çözümler üretir; F.4.5.4.1 geçmişte ve günümüzde kullanılan ses teknolojilerini karşılaştırır; F.4.5.4.2 şiddetli sese sahip teknolojik araçların olumlu ve olumsuz etkilerini araştırır. Ünitenin fizik tarafı başka oyunlardadır: sesin şiddeti, yüksekliği, yayılması ve ses kirliliği Sesin Özellikleri oyununda, ışık kaynaklarının doğal ya da yapay oluşu Doğal ve Yapay Işık-Ses Kaynakları oyununda çalışılır.

Nasıl Oynanır?

Öğretmen dört konudan birini ya da Karışık seçeneğini işaretler; Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Her soruda üç ya da dört seçenek bulunur ve öğrenci doğru bulduğuna dokunur. Cevaptan sonra kısa bir açıklama çıkar: doğru seçeneğin neden doğru olduğunu ve yaygın yanlışın nerede saptığını söyler. Bazı sorular kitap, yatak, kaplumbağa, kuş, ambulans ya da havai fişek gibi sahneyi gösteren büyük bir resimle gelir; resim ipucu vermez, yalnız durumu canlandırır. İki, üç ya da dört oyunculu düzende tahta bölünür, her öğrenci kendi sorusunu çözer ve puanlar ayrı tutulur.

Yazdırılabilir Çalışma Yaprağı

Aydınlatma ve Ses Teknolojileri çalışma yaprağını indir (PDF)

Tüm PDF ödevleri ve çalışma yaprakları

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu ünitede çocukların kullandığı iki kestirme yol vardır ve oyun ikisini de bilerek sınar. Birincisi “yeni olan her bakımdan iyidir” düşüncesidir. Karşılaştırma sorularında cevap her zaman en yeni araç olmaz: elektrik kesildiğinde ışık veren mumdur, rüzgârda sönebilen de mumdur, çadırda güvenli olan el feneridir. Şıklarda daima başka bir dönemin aracı da bulunur, bu yüzden yalnız dönemine bakan öğrenci yanılır. Program aydınlatma araçlarının tarih sırasına dizilmesini istemez; oyun da sıralama sormaz, özellikleri karşılaştırır: alev, is, düğmeyle yanma, harcanan elektrik ve ömür. Akkor ampulün çok ısınmasının daha fazla ışık değil boşa giden enerji olduğunu gösteren soru, sıcaklığı parlaklıkla karıştıran öğrenciyi yakalar. İkinci kestirme miktarla ilgilidir: “ışık ne kadar çoksa göz o kadar rahat eder.” Uygun aydınlatma sorularının çoğunda en parlak seçenek yanlış bir şık olarak durur, ama loşluk da ödüllendirilmez; loş odada okuyan çocuğun ışığı artırması gerekir. Masa lambasının yeri iki yönden sorulur: sağ elini kullanan için solda, sol elini kullanan için sağda. Böylece ezber değil gerekçe öğrenilir, yani yazan elin gölgesinin kâğıda düşmemesi. Işık kirliliği konusunda kirliliği yapanın ışığın çokluğu değil yanlış yöne, gereksiz yere ve yanlış saatte kullanılması olduğu vurgulanır. Güneş ve Ay ışığı kirlilik sayılmaz. Aşırı çözüm de yanlıştır: bütün sokak lambalarını kaldırmak güvenliği bozar, doğru olan ışığı aşağıya yönlendiren kapaklı armatür ve sensörlü lambadır. Gece çalışan inşaat makinesinin gürültüsünün ses kirliliği, stadyum projektörünün ışığının ışık kirliliği olduğunu ayıran eş sorular “gece olan her şey ışık kirliliğidir” yanılgısını açığa çıkarır. Ses teknolojilerinde de denge vardır: siren, yangın alarmı, sis düdüğü ve deprem çantasındaki düdük şiddetli sesin hayat kurtaran yüzünü; yüksek sesli kulaklık, iş makinesi ve havai fişek ise zarar veren yüzünü gösterir.

Müfredat Uyumu

Geçmişten günümüze aydınlatma: meşale, yağ kandili, mum ve gaz lambası ile akkor ampul, floresan lamba, LED lamba ve el feneri; alev, is, yangın tehlikesi, düğmeyle yakma, enerji verimi, ısı kaybı ve kullanım ömrü bakımından karşılaştırma; teknolojinin aydınlatmaya katkısı ve aydınlatmanın günlük yaşamdaki önemi. Uygun aydınlatma: yeterli ama göz kamaştırmayan ışık, masa lambasının yeri, gün ışığından yararlanma, ekran parlaklığı, uyku ortamı, titreyen lamba, abajur, merdiven ve koridor güvenliği. Işık kirliliği: nedenleri, yaban hayatına, göçmen kuşlara, deniz kaplumbağalarına, böceklere, insan uykusuna ve gök gözlemine etkileri; kapaklı armatür, sensörlü lamba, perdeler ve gereksiz ışığı söndürme gibi çözümler. Ses teknolojileri: gramofon, kasetçalar, kulak borusu, işitme cihazı ve akıllı telefon; şiddetli ses çıkaran araçların olumlu ve olumsuz etkileri.

Öğretmenler İçin İpuçları

Derse başlamadan sınıfın ışıklarını kapatıp perdeleri yarıya kadar çekin ve öğrencilerden defterlerine bir cümle yazmalarını isteyin; sonra yalnız bir masa lambası yakıp lambayı önce yazan elin tarafına, ardından karşı tarafa koyun. Gölgenin kâğıda nasıl düştüğünü gördükten sonra sağ ve sol el soruları kendiliğinden anlaşılır. Işık kirliliği için akşam ödevi verin: aile büyükleriyle pencereden gökyüzüne bakıp kaç yıldız sayabildiklerini not etsinler, mümkünse şehir dışındaki bir akrabadan da aynı sayıyı istesinler. Ertesi gün sayıları tahtada karşılaştırın. Ses teknolojileri konusunda evde eski bir radyo, kaset ya da plak olup olmadığını sorun; aynı ihtiyacın, yani müzik dinlemenin, bugün hangi araçla karşılandığını konuşun. Zor turu küçük gruplara verip her yanlış cevabın açıklamasını grubun kendi cümleleriyle anlatmasını isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Aydınlatma araçları geçmişten günümüze nasıl değişti?

İnsanlar önce meşale, yağ kandili, mum ve gaz lambası gibi yakıt yakan araçlar kullandı. Elektriğin evlere ulaşmasıyla akkor ampul, floresan ve bugün LED lamba yaygınlaştı. Yeni araçlar alevsiz ve issizdir, düğmeyle yanar ve daha az enerji harcar; ama elektrik kesildiğinde mum gibi eski araçlar yine işe yarar.

Uygun aydınlatma nasıl olmalı?

Işık yapılan işe yetecek kadar olmalı, gözü kamaştırmamalı ve çalışılan yeri aydınlatmalıdır. Gündüz gün ışığından yararlanılır, akşam tavan lambasına bir masa lambası eklenir. Masa lambası yazan elin karşı tarafına konur ki elin gölgesi yazıya düşmesin. Uyurken oda karanlık ya da loş olmalıdır.

Işık kirliliği nedir, nedenleri nelerdir?

Işık kirliliği yapay ışığın gereğinden fazla, gereksiz saatte ya da yanlış yöne kullanılmasıdır. Gökyüzüne de ışık saçan açık sokak lambaları, bütün gece yanan reklam panoları ve boş binaların ışıkları başlıca nedenlerdir. Güneş, Ay ve yıldızların ışığı kirlilik sayılmaz.

Işık kirliliği canlıları nasıl etkiler?

Şehirde yıldızlar görünmez olur ve gök gözlemi zorlaşır. Deniz kaplumbağası yavruları denize değil kıyıdaki ışıklara yönelir, gece göç eden kuşlar yönünü şaşırır, böcekler lambaların çevresinde yorulur. İnsanlarda ise odaya giren parlak ışık uyku düzenini bozar.

Işık kirliliğini azaltmak için ne yapılabilir?

Sokak lambaları ışığı yalnız aşağıya veren kapaklı armatürlerle kullanılır, bahçelerde sensörlü lambalar tercih edilir, gereksiz ışıklar söndürülür ve geceleri perdeler kapatılır. Amaç karanlıkta kalmak değil, ışığı gereken yerde ve zamanda kullanmaktır.

Şiddetli ses çıkaran araçların olumlu ve olumsuz etkileri nelerdir?

Ambulans sireni, yangın alarmı ve sis düdüğü şiddetli sesleri sayesinde insanları uyarır ve hayat kurtarır. Aynı şiddet gereksiz kullanıldığında rahatsız eder: yüksek sesle kulaklık dinlemek işitmeye zarar verir, havai fişekler hayvanları korkutur, iş makinelerinin yanında kulak koruyucu gerekir.

Ders: Fen Bilimleri | Seviye: 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Fen Bilimleri Oyunları (44 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Fen Bilimleri Oyunları