Ampul Parlaklığı Oyunu - Pil ve Ampul Sayısı Neyi Değiştirir?

Devrede Ampul Parlaklığı, ekrana devre şeması sembolleriyle çizilmiş birkaç basit elektrik devresi getiren bir karşılaştırma oyunudur. Her devrede farklı sayıda pil ve ampul bulunur; öğrenci şemadaki pilleri ve ampulleri sayar, ardından ampulleri en parlak ya da en sönük yanan devreye dokunur. Bazı sorularda iki devrenin parlaklığı aynıdır ve doğru cevap “Eşit” kutusudur. Son konuda ise bir arkadaşının deneyini tamamlaması istenir: pil sayısının ya da ampul sayısının etkisini adil biçimde sınamak için hangi devrenin kurulması gerektiğini bulur.

Öğrenme Hedefleri

Oyun, öğrencinin ampul parlaklığını etkileyen iki değişkeni, yani pil sayısını ve ampul sayısını, neden-sonuç ilişkisi içinde düşünmesini hedefler. Pil sayısı arttıkça ampulün daha parlak yandığını, aynı pillere seri bağlanan ampul sayısı arttıkça her ampulün sönükleştiğini çizimler üzerinde fark eder. İkisi birlikte değiştiğinde tek birine bakmanın yanıltıcı olduğunu görür ve “ampul başına düşen pil aynıysa parlaklık da aynıdır” önermesine kendi karşılaştırmalarından ulaşır. Deney sorularında bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkeni ayırt eder: araştırılan değişken değişmeli, öteki sabit tutulmalı, ölçülen sonuç ise ampulün parlaklığıdır.

Nasıl Oynanır?

Üstte kısa bir soru, altında harflerle adlandırılmış devre kartları görünür. Pilin sembolü yan yana duran uzun ince ve kısa kalın iki çizgidir; ampulün sembolü içinde çarpı bulunan bir dairedir. Her kartta kaç pil ve kaç ampul olduğunu sayın, sorunun en parlak mı yoksa en sönük mü dediğine dikkat edin ve uygun karta dokunun. İki devreli sorularda parlaklık aynıysa alttaki “Eşit” kutusuna dokunun. Deney sorularında üstte mavi zeminli kart arkadaşınızın kurduğu devredir; aşağıdaki üç adaydan hangisinin onunla adil bir karşılaştırma oluşturduğunu seçin. İlk dokunuşta doğru cevap puan kazandırır, yanlış seçilen kart kırmızıya döner ve bir hak daha kalır. Cevap kesinleşince her kartın üzerinde pil ve ampul sayısı yazan bir etiket açılır, kısa bir açıklama da sonucun nedenini anlatır. Ayarlardan Pil Sayısı, Ampul Sayısı, Pil ve Ampul Birlikte ya da Değişkenler ve Deney konusunu, zorluk seviyesiyle tur uzunluğunu seçebilirsiniz. Tahta bölünerek iki ya da dört takım aynı anda yarışabilir.

Yazdırılabilir Çalışma Yaprağı

Devrede Ampul Parlaklığı çalışma yaprağını indir (PDF)

Tüm PDF ödevleri ve çalışma yaprakları

Bu Oyun Neden Faydalı?

Sınıfta pil ve ampul ile kurulan deney çok öğreticidir ama her grubun elinde yeterince malzeme olmayabilir, yarı dolu piller de sonucu karıştırabilir. Bu oyun aynı karşılaştırmayı özdeş piller ve özdeş ampullerle, malzeme harcamadan, her soruda farklı bir düzenle tekrar ettirir. Soruların yaklaşık yarısı “en sönük” diye sorar; böylece “en çok pili olan karta bas” kestirmesi işe yaramaz ve öğrenci soruyu okumak zorunda kalır. Her sahneye bilerek yerleştirilmiş bir tuzak vardır. Beşinci sınıf öğrencilerinin sık düştüğü yanılgılardan biri “ampul sayısı artarsa ışık da artar” düşüncesidir; oysa seri bağlı her yeni ampul pillerin itişini paylaşır ve her biri daha sönük yanar. İkinci yanılgı, iki değişken birden değiştiğinde yalnız birine bakmaktır: üç pilli ve üç ampullü bir devre, bir pilli ve bir ampullü devreden daha parlak değildir. Üçüncüsü pil yönüyle ilgilidir. Bazı devrelerde pil grubu öbür yöne çevrilmiş çizilir; akkor ampul akımın yönünden etkilenmediği için bütün pillerin birlikte çevrilmesi parlaklığı değiştirmez. Deney konusunda çeldiriciler, öğrencilerin gerçek deney raporlarında rastlanan üç hatadır: yanlış değişkeni değiştirmek, iki değişkeni aynı anda değiştirmek ya da hiçbir şeyi değiştirmeden aynı devreyi kurmak. Çocuk her yanlışta neden adil olmadığını okur ve bir sonraki soruda kontrol edilen değişkeni kendiliğinden arar. Oyunun tüm cevapları çizilen devrelerden hesaplanır; aynı şema iki farklı doğru cevap vermez.

Müfredat Uyumu

MEB Fen Bilimleri 5. sınıf (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli) 6. ünite “Yaşamımızdaki Elektrik” ile uyumludur. Temel öğrenme çıktısı FB.5.6.3: “Bir elektrik devresindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenlerin neler olduğuna ilişkin hipotez oluşturabilme.” Oyunun konuları bu çıktının süreç bileşenlerine karşılık gelir: değişkenleri tanımlama, pil ve ampul sayısını değiştirerek parlaklıktaki değişimi neden-sonuç bağlamında belirleme, bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirleme, pil sayısı ile ampul sayısını bağımsız değişken olarak kontrol etme ve farklı devreler üzerinden önermelerde bulunma. Devreler FB.5.6.1 kapsamında öğrenilen sembollerle çizildiği için sembolleri okuma becerisi de her soruda kullanılır. Program seri ve paralel bağlantıdan söz etmediğinden oyundaki bütün devreler tek halkalı ve seridir; piller ve ampuller özdeş kabul edilir, bağlantı kablolarının direnci yok sayılır.

Öğretmenler İçin İpuçları

Oyuna başlamadan önce sınıfa “Ampulü daha parlak yakmak için neyi değiştirebiliriz?” diye sorun ve tahminleri tahtaya yazın; tur bittiğinde hangi tahminin doğrulandığına birlikte bakın. Tahmin-gözlem-açıklama yöntemini kullanıyorsanız öğrencilerden her kartı açmadan önce bir tahmin söylemelerini isteyin. İlk turları Pil Sayısı ve Ampul Sayısı konularıyla oynayın, iki değişkeni birbirinden ayırmak sonraki adımın temelidir. Pil ve Ampul Birlikte konusunda “ampul başına kaç pil düşüyor?” sorusunu sınıf diline yerleştirin; eşit sonuçlarda öğrencilerin şaşkınlığı tartışmanın en verimli anıdır. Değişkenler ve Deney konusundan sonra gruplara gerçek malzemeyle kendi adil deneylerini tasarlatın ve sonuçları bir tabloya kaydettirin. Yeni ve kullanılmış pillerin aynı parlaklığı vermeyeceğini, gerçek deneyde bu yüzden aynı türden yeni piller seçilmesi gerektiğini hatırlatın.

Sıkça Sorulan Sorular

Ampul parlaklığı oyunu hangi sınıflar için hazırlandı?

MEB Fen Bilimleri 5. sınıf “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesindeki FB.5.6.3 öğrenme çıktısına göre hazırlandı. Basit elektrik devresini bilen ve devre sembollerini öğrenmiş öğrenciler için uygundur.

Pil sayısı arttıkça ampul neden daha parlak yanar?

Seri bağlı her pil devreye ek bir itiş katar ve ampulden geçen akım artar; ampul de daha parlak yanar. Oyunda bu karşılaştırma ampul sayısı sabit tutularak yapılır.

Ampul sayısı artınca ampuller neden sönükleşir?

Aynı pillere seri bağlanan ampuller pillerin itişini aralarında paylaşır. Ampul sayısı arttıkça her birine düşen pay azalır, bu yüzden her ampul daha sönük yanar. Çok ampul daha parlak ışık demek değildir.

İki pil iki ampullü devre ile bir pil bir ampullü devre neden eşit parlak?

İki devrede de ampul başına bir pil düşer. Piller ve ampuller özdeş olduğunda parlaklığı bu oran belirler; oran aynıysa ampuller eşit parlaklıkta yanar.

Bu deneyde bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişken nedir?

Araştırdığımız ve değiştirdiğimiz değişken bağımsız değişkendir (pil sayısı ya da ampul sayısı). Gözlediğimiz sonuç olan ampul parlaklığı bağımlı değişkendir. Sabit tuttuğumuz öteki sayı ise kontrol edilen değişkendir.

Oyun ücretsiz mi, kurulum gerektiriyor mu?

Ücretsizdir; üyelik, kurulum veya indirme gerekmez. Tarayıcıda açılır ve akıllı tahtada tek oyunculu ya da takımlar hâlinde oynanabilir.

Ders: Fen Bilimleri | Seviye: 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Fen Bilimleri Oyunları (44 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Fen Bilimleri Oyunları