Göreceli Konum Oyunu - İlini Çevresine Göre Tarif Et

Göreceli Konum, beşinci sınıf öğrencilerinin bir ili çevresindeki yerlere göre anlatmayı öğrendiği bir sosyal bilgiler oyunudur. Sorular bir ilin kuzeyinde, güneyinde, doğusunda ya da batısında hangi denizin veya hangi ülkenin bulunduğunu, ilin hangi illerle komşu olduğunu, sınırları içindeki dağı, gölü, ovayı ve akarsuyu sorar. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, bilginin neden doğru olduğunu ve yanlış seçeneğin nereye ait olduğunu söyler.

Öğrenme Hedefleri

Oyun, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler beşinci sınıf “Evimiz Dünya” öğrenme alanındaki SB.5.2.1 öğrenme çıktısını hedefler: yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini algılayabilme. Çıktının üç süreç bileşeni vardır; öğrenci bu özellikleri belirler, görselleştirir ve özetler. Programın uygulama metni göreceli konum özelliklerini dört başlıkta sayar: yeryüzü şekilleri, su kaynakları, önemli tarihî mekânlar ve komşu iller. Oyunun konuları bu listenin üçünü ayrı ayrı çalıştırır; tarihî mekânlar ise kavram sorularında, konum tarifinde yararlanılan bir özellik olarak geçer. Sitedeki Kültürel Miras oyunu tarihî mekânların kendisini ayrıca tanıtır. Öğrenci önce kavramı tanır, yani bir yerin başka bir yere göre anlatıldığını ve her tarifte bir başvuru yeri bulunduğunu fark eder. Ardından yön sözcüklerini doğru kullanır, komşu illeri aynı bölgedeki komşu olmayan illerden ayırır, bir ilin yer şeklini ve su kaynağını adıyla anar. Son adımda bir tarifi okuyup hangi ilin anlatıldığını bulur; bu, çıktının “özetler” bileşeninin oyundaki karşılığıdır. Alan becerisi SBAB7.1 Konum Algılama, anahtar kavram göreceli konumdur.

Nasıl Oynanır?

Önce konu, sonra zorluk seçilir. Kolay turda altı, orta turda dokuz, zor turda on iki soru gelir; her soruda dört seçenek bulunur. Denizler ve Sınırlar konusu iki biçimde sorar: bir ilin belli bir yönünde ne olduğunu ya da bir denizin veya komşu ülkenin o ilin hangi yönünde kaldığını. Komşu İller konusunda bazen komşu olan, bazen komşu olmayan il aranır. Dağ, Göl, Ova, Akarsu konusunda bir ilin konumunu tarif ederken hangi yer şeklini ya da hangi su kaynağını anacağın sorulur. Konumu Tarif Et konusu kavram sorularıyla başlar, bir cümlenin konum bilgisi olup olmadığını sorar ve ipuçlarından ili bulmanı ister: “Kuzeyinde Karadeniz var; Sinop ve Ordu ile komşu. Bu hangi il?” Karışık seçenek dört konudan birlikte soru çeker. Akıllı tahtada öğrenciler sırayla gelip seçeneğe dokunabilir; doğru ya da yanlış, açıklama ekranda kalır ve sınıfla birlikte okunabilir.

Yazdırılabilir Çalışma Yaprağı

Göreceli Konum çalışma yaprağını indir (PDF)

Tüm PDF ödevleri ve çalışma yaprakları

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu konuda sınıflarda en sık görülen hata, yön ile yakınlığın karışmasıdır. Öğrenci İstanbul’un deniz kenarında olduğunu bilir ve “İstanbul’un kuzeyinde hangi deniz var?” sorusuna gözüne ilk çarpan denizle cevap verir. Bu yüzden iki denize ya da iki ülkeye değen illerde yanlış seçeneklerden biri her zaman aynı ile başka bir yönden değen denizdir: Karadeniz sorulurken Marmara Denizi de seçeneklerdedir. Aynı denizin iki yakası da sorulur; Marmara Denizi Bursa’nın kuzeyinde, Tekirdağ’ın ise güneyindedir. İkinci sık hata komşuluğu bölge ile karıştırmaktır. “Samsun’un komşusu hangisidir?” sorusunda Giresun da seçeneklerde durur; Giresun bir Karadeniz ilidir ama Samsun ile arasında Ordu vardır. Öğrenci yalnızca “bu da Karadeniz’de” diyerek doğru cevaba ulaşamaz, gerçekten haritayı düşünmek zorunda kalır. Üçüncü karar dağ ve göl sorularıyla ilgilidir. Kayseri’nin dağı sorulurken Hasan Dağı, Isparta’nın gölü sorulurken komşu il Burdur’daki Salda Gölü seçeneklerdedir; uzaktaki ünlü bir dağ tek yakın seçenek olarak bırakılmaz. Dördüncü karar, göreceli konum bilgisini ilin başka bilgilerinden ayırmaktır. Bir ilin plaka kodu, ünlü yemeği ya da nüfusunun komşusundan fazla olması doğru bilgilerdir, ama ilin nerede olduğunu söylemez. Oyun bunları aynı ilin doğru cümleleri olarak yan yana koyar ve öğrenciden konum bildiren cümleyi seçmesini ister. Her sorunun tek doğru cevabı olduğu ayrı bir komşuluk tablosuyla otomatik testte denetlenir. Öğretmen için kazanç şudur: her yanlış cevap, sınıfta yön mü, komşuluk mu, yoksa kavramın kendisi mi karıştığını açıkça gösterir.

Müfredat Uyumu

Göreceli konum kavramı ve başvuru yeri; ana yönler (kuzey, güney, doğu, batı) ve başvuru yeri değişince yönün tersine dönmesi. Denizler: Karadeniz, Marmara Denizi, Ege Denizi ve Akdeniz’e kıyısı olan iller; iki denize kıyısı olan İstanbul, Muğla ve Balıkesir; denize kıyısı olmayan iller. Kara sınırları: Yunanistan ve Bulgaristan (Edirne, Kırklareli), Suriye (Hatay, Gaziantep, Mardin), Irak ve İran (Hakkari, Van, Ağrı), Ermenistan (Kars, Iğdır). Komşu iller: Karadeniz, İç Anadolu, Ege, Marmara, Akdeniz ve Doğu Anadolu’dan örnekler. Yer şekilleri: Erciyes Dağı, Hasan Dağı, Palandöken, Kaçkar, Amanos ve Süphan dağları; Çukurova, Muş Ovası. Su kaynakları: Beyşehir, Eğirdir, Salda, Hazar, Abant, Çıldır gölleri ve Uzungöl; Meriç, Yeşilırmak, Çoruh ve Porsuk. Konum bilgisi ile plaka kodu, nüfus ve yöresel ürün gibi il bilgilerini ayırt etme.

Öğretmenler İçin İpuçları

Oyuna başlamadan önce tahtaya Türkiye dilsiz mülki idare haritası açın ve sınıfın yaşadığı ili işaretleyin. Öğrencilerden ilin dört yönünde ne olduğunu tek tek söylemelerini isteyin; deniz, ülke ya da komşu il. Ardından Denizler ve Sınırlar konusunu oynatın ve hata çıkan soruda haritaya dönün. Komşu İller turundan sonra her öğrenci kendi ilinin komşularını bir kâğıda yazıp yanındakiyle karşılaştırabilir. Programın önerdiği görselleştirme için oyun bittikten sonra küçük bir bilgi kartı hazırlatın: ön yüzde ilin dilsiz haritadaki yeri, arka yüzde komşu iller, bir yer şekli, bir su kaynağı ve bir tarihî mekân yazsın. Son derste öğrenciler kartlarına bakarak ilini iki üç cümleyle sözlü olarak tanıtsın; bu, çıktının özetleme adımıdır. Konumu Tarif Et konusundaki tariften il bulma sorularını sınıfa ters çevirmek de iyi bir etkinliktir: bir öğrenci ipucu verir, öteki ili tahmin eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Göreceli konum nedir?

Göreceli konum, bir yerin çevresindeki başka yerlere göre anlatılmasıdır. “Sinop’un kuzeyinde Karadeniz vardır” ya da “Nevşehir, Kayseri ile komşudur” cümleleri göreceli konum bildirir. Her tarifte bir başvuru yeri bulunur ve yön o yere göre söylenir.

Bir ilin göreceli konumu anlatılırken nelerden yararlanılır?

Sosyal Bilgiler programı dört özellik sayar: komşu iller, yeryüzü şekilleri, su kaynakları ve önemli tarihî mekânlar. Bunlara ilin hangi denize kıyısı olduğu ya da hangi ülkeyle sınırı olduğu da eklenebilir. Plaka kodu ya da nüfus ise ilin nerede olduğunu söylemez.

Göreceli konum hangi sınıfta, hangi kazanımda işlenir?

Beşinci sınıf Sosyal Bilgiler “Evimiz Dünya” öğrenme alanında, SB.5.2.1 “Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini algılayabilme” çıktısıyla işlenir. Altıncı sınıfta aynı kavram ülkemiz, kıtalar ve okyanuslar ölçeğine genişler.

Oyundaki sorular kendi ilimiz için de kullanılabilir mi?

Oyun yedi coğrafi bölgenin hepsinden otuz dokuz ili soru konusu yapar. Kendi ilinizi çalışmak için oyundaki soru kalıplarını sınıfta tekrar edebilirsiniz: “İlimizin kuzeyinde ne var?”, “Komşu illerimiz hangileri?”, “İlimizi tarif ederken hangi dağı anarız?”

Bu oyun Şehir Bulmaca oyunundan nasıl ayrılır?

Şehir Bulmaca ünlü yapı, yemek ve plaka gibi ipuçlarından ili bulmayı ister. Göreceli Konum ise ili çevresine göre anlatmayı ölçer: denizin ve sınırın hangi yönde olduğunu, komşu illeri, dağı ve gölü. Tariften il sorularında bile ipucu ünlü bir yapı değil, ilin komşuları ve yönleridir.

Ders: Sosyal Bilgiler | Seviye: 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Sosyal Bilgiler Oyunları (29 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Sosyal Bilgiler Oyunları