İnsan ve Çevre Oyunu - Biyoçeşitlilik ve Doğal Yaşamı Koruma

İnsan ve Çevre, dördüncü ve beşinci sınıf öğrencilerinin biyoçeşitliliği, insan faaliyetlerinin çevreye etkisini ve doğal yaşamı koruma yollarını çalıştığı bir fen bilimleri oyunudur. Üç konu vardır: biyoçeşitlilik, çevre sorunları ve doğal yaşamı koruma. Oyun öğüt vermez; kavramları birbirinden ayırmayı ister.

Öğrenme Hedefleri

MEB Fen Bilimleri beşinci sınıf "İnsan ve Çevre" ünitesini hedefler: biyoçeşitliliğin ne olduğunu ve neden önemli olduğunu açıklama; tür, popülasyon, habitat ve ekosistem kavramlarını ayırt etme; endemik türü tanıma; insan faaliyetlerinin çevreye etkisini örneklerle açıklama; erozyon, hava, su, toprak, gürültü ve ışık kirliliğini tanıma; nesli tükenmiş ile nesli tükenmekte olan ayrımını yapma; millî park ve gen bankası gibi koruma çalışmalarını bilme. Sitedeki Geri Dönüşüm oyunu atık ayırmayı, Tasarruf Dedektifi israfı çalıştırır; bu oyun bir basamak yukarıda, o davranışların neyi koruduğuna bakar.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Biyoçeşitlilik konusunda tür, popülasyon, habitat, ekosistem, endemik ve istilacı tür kavramları sorulur. Çevre Sorunları konusunda erozyon, hava-su-toprak kirliliği, gürültü ve ışık kirliliği, aşırı avlanma ve habitat kaybı çalışılır. Doğal Yaşamı Koruma konusunda nesli tükenmiş ile nesli tükenmekte olan ayrımı, millî parklar, gen bankaları, avlanma yasakları ve öğrencinin kendi yapabilecekleri ele alınır. Her cevaptan sonra kısa bir açıklama, karıştırılan kavramı da hatırlatır.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Çevre konusu anlatılırken iki şey sık sık ters gider. Birincisi kavramların birbirine karışmasıdır. Biyoçeşitlilik tür SAYISI sanılır, oysa tür ÇEŞİTLİLİĞİDİR: binlerce aynı çam ağacından oluşan bir orman kalabalıktır ama çeşitli değildir ve tek bir hastalık hepsini birden vurabilir. Endemik sözcüğü nadir sanılır, oysa yayılışla ilgilidir; bir tür bulunduğu yerde bol olsa da dünyanın başka yerinde yoksa endemiktir. En önemlisi nesli tükenmiş ile nesli tükenmekte olan ayrımıdır: ilkinde geri dönüş yoktur, ikincisinde koruma hâlâ işe yarar. Bu ayrım bilinmezse koruma çalışmalarının neden yapıldığı da anlaşılmaz. Oyun bu çiftleri hep birlikte sorar; cevap biriyse eşi de mutlaka şıklardadır, yoksa soru kendi ayrımını hiç ölçmemiş olur. İkinci sorun daha sinsidir ve çevre sorularına özgüdür: çocuk doğru cevabı konuyu bilmeden, yalnızca en nazik görünen şıkkı seçerek bulabilir. Şıklardan üçü kaba, biri "doğayı koru" diyorsa ortada bir fen sorusu kalmaz, ahlak sezgisi sınavı olur. Bu oyunda cevap bir erdem sözcüğü taşıyorsa en az bir çeldirici de taşır; böylece çocuk sözcüğe değil ifadenin kendisine bakmak zorunda kalır. Üçüncü nokta kapsamdır. Çevre kirliliği çoğu zaman çöple eşitlenir, oysa gürültü ve ışık da kirliliktir ve ikisi de canlıları doğrudan etkiler: gece aydınlatması göçmen kuşların yönünü şaşırtır, sürekli gürültü sesle haberleşen hayvanların iletişimini bastırır. Oyun bu iki kirlilik türünü ayrı ayrı sorar.

Müfredat Uyumu

Biyoçeşitlilik ve önemi, tür, popülasyon, habitat, ekosistem, endemik tür, istilacı tür, göçmen türler, Türkiye’nin biyoçeşitlilik zenginliği ve sebebi. Çevre sorunları: erozyon ve sebebi, hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği, gürültü kirliliği, ışık kirliliği, plastik atıklar, aşırı avlanma, orman yangınları, sulak alanların kurutulması, kirliliğin taşınabilirliği. Doğal yaşamı koruma: nesli tükenmiş ve nesli tükenmekte olan ayrımı, millî parklar, tohum ve gen bankaları, avlanma yasakları ve dönemleri, üretme istasyonları, habitat koruma önceliği, bireysel davranışlar. İlkokul dördüncü ve beşinci sınıf Fen Bilimleri insan ve çevre konularıyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce tahtaya iki sütun çizin: "nesli tükenmiş" ve "nesli tükenmekte olan". Sınıfa mamut ve kelaynak deyip hangisinin hangi sütuna gideceğini sordurun; ikisi arasındaki fark tek soruyla yerine oturur ve oyun boyunca tekrar tekrar işe yarar. Biyoçeşitlilik için somut bir karşılaştırma yapın: bir sütuna binlerce aynı ağaç, öbürüne on farklı tür çizin ve hangisinin daha çeşitli olduğunu sordurun; sayı ile çeşit arasındaki fark böyle görünür olur. Endemik sözcüğünü tanıtırken Van kedisi ya da ters lale gibi bilinen bir örnekten gidin ve "az mı, yoksa yalnız burada mı?" diye sorun. Çevre sorunları turunda gürültü ve ışık kirliliği soruları geldiğinde durun; çoğu sınıf bunları kirlilik saymaz. Sınıfın ışıklarını kapatıp gece gökyüzünü hayal ettirin. Turdan sonra her öğrenciden Türkiye’den nesli tükenmekte olan bir canlı bulup tek cümleyle neden tehlikede olduğunu yazmasını isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Biyoçeşitlilik ne demektir?

Bir bölgedeki canlı türlerinin çeşitliliğidir. Tür sayısıyla değil tür farkıyla ölçülür: binlerce aynı ağaçtan oluşan bir orman kalabalıktır ama biyoçeşitliliği düşüktür.

Endemik tür ile nadir tür arasındaki fark nedir?

Endemik, yalnızca belirli bir bölgede yaşayan demektir ve yayılışla ilgilidir. Nadir ise az sayıda bulunan demektir. Bir tür endemik olup bulunduğu bölgede bol miktarda da olabilir.

Nesli tükenmiş ile nesli tükenmekte olan aynı şey midir?

Hayır. Nesli tükenmiş türden dünyada hiç kalmamıştır ve geri getirilemez; mamut böyledir. Nesli tükenmekte olan tür ise hâlâ yaşamaktadır ve koruma çalışmalarıyla sayısı yeniden artabilir.

Erozyon nedir ve neden zararlıdır?

Erozyon, toprağın üst tabakasının su ve rüzgârla taşınmasıdır. Taşınan tabaka tam olarak bitkilerin beslendiği verimli kısımdır ve yeniden oluşması yüzlerce yıl sürer. En büyük sebebi ağaç kesimidir.

Gürültü ve ışık da kirlilik sayılır mı?

Evet. Çevre kirliliği yalnızca çöp değildir. Sürekli gürültü sesle haberleşen hayvanların iletişimini bozar; gereğinden fazla yapay ışık ise göçmen kuşların yönünü şaşırtır ve gece beslenen canlıları etkiler.

Bir türü korumanın en etkili yolu nedir?

Yaşadığı doğal alanı, yani habitatını korumaktır. Habitat yok olursa tür doğada yaşayamaz; hayvanat bahçesi son çaredir ve doğal davranışların çoğunu karşılamaz. Millî parklar tam da bu yüzden alanın bütününü korur.

Ders: Fen Bilimleri | Seviye: 4. - 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Fen Bilimleri Oyunları (28 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Fen Bilimleri Oyunları