Güvenli mi Tehlikeli mi - Elektrik Güvenliği Oyunu

Güvenli mi Tehlikeli mi, üçüncü sınıf öğrencilerinin elektrikli araçlarla ilgili davranışları güvenli ve tehlikeli olarak ayırdığı bir fen bilimleri oyunudur. Ekrana bir cihaz değil bir DAVRANIŞ gelir: fişi kablosundan çekmek, banyoda saç kurutma makinesi kullanmak, boş prize koruyucu kapak takmak. Çocuk her davranışı iki kovadan birine atar ve hemen ardından kısa bir gerekçe okur. İki konu vardır: Evde Güvenlik ve Okulda ve Dışarıda.

Öğrenme Hedefleri

MEB Fen Bilimleri üçüncü sınıf Elektrikli Araçlar ünitesindeki güvenli kullanım kazanımını hedefler: elektrikli araçların güvenli kullanımına ilişkin davranışları ayırt etme, elektrik çarpmasına yol açan durumları tanıma, suyun ve metalin elektriği ilettiğini davranış üzerinden fark etme, bir cihazın düğmesi kapalı olsa da fişi prizde olduğu sürece elektrik taşıdığını kavrama, tehlikeli bir durumla karşılaşınca kendi başına müdahale etmek yerine bir yetişkine haber verme alışkanlığı kazanma. Sitedeki Elektrikli Araçlar oyunu bir aracın elektrikle çalışıp çalışmadığını sorar, Elektrik Devresi oyunu ise iletken ile yalıtkanı ayırır; bu oyun ikisinin bir adım ötesindedir ve aynı bilgiyi bir davranışı değerlendirmek için kullanmayı ister.

Nasıl Oynanır?

Önce konu ve zorluk seçilir. Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki davranış getirir. Karışık konu ev ile okulu birlikte sorar; Evde Güvenlik konusunda fiş, priz, çoklu priz, şarj aleti, ütü, ekmek kızartma makinesi ve saç kurutma makinesi davranışları gelir; Okulda ve Dışarıda konusunda sınıf prizi, akıllı tahta kablosu, elektrik panosu, elektrik direği, trafo binası, yere düşmüş kablo ve uçurtma davranışları çalışılır. Ekranda iki kova durur: Güvenli ve Tehlikeli. Çocuk davranışı okuyup doğru kovaya gönderir. Her cevaptan sonra gerekçe görünür; gerekçe cevabı tekrar etmekle kalmaz, davranışın neden öyle sınıflandığını söyler. Kolay turlarda bile iki kova eşit sayıda davranış alır, yani hep aynı kovaya basmak işe yaramaz.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Elektrik güvenliği anlatıldığında sınıfta hep aynı şey olur: çocuklar apaçık tehlikeleri zaten bilir. Elektrik direğine tırmanmanın tehlikeli olduğunu kimse sormaya gerek duymaz. Kaza ise apaçık olanda değil, sıradan görünende olur. Bu oyunun ölçtüğü yanılgı tek cümleyle şudur: cihaz kapalıysa ya da davranış alışılmışsa güvenli sayılır. Yanılgının dört klasik örneği bankadan hiç çıkmaz. Fişi kablosundan tutup çekmek bunların en yaygınıdır, çünkü evde neredeyse herkes böyle yapar ve alışkanlık güvenliğin kanıtı sanılır; oysa her çekişte kablonun fişe girdiği yer biraz daha yıpranır ve kusur ancak tel açığa çıktığında görünür. Banyoda saç kurutma makinesi kullanmak ikincisidir; cihaz tanıdık bir cihaz olduğu için tehlikeyi cihazda ararız, ama tehlike nemli havada ve ıslak zemindedir. Çoklu prize üst üste cihaz takmak üçüncüsüdür; priz zaten bunun için yapılmış görünür, oysa tek prizden çekilen akım arttıkça kablolar ısınır. Prize metal cetvel sokmak dördüncüsüdür ve okul eşyası olduğu için zararsız sanılır. Oyunun ikinci tasarım kararı bu dörtlüyü ölçülebilir kılan şeydir. Bütün güvenli davranışlar elektrikten uzak işler olsaydı çocuk okumadan kazanırdı: içinde priz, fiş ya da kablo geçen her maddeyi Tehlikeli kovasına atmak yeterdi ve oyun okumayı değil kelime avını ölçerdi. Bu yüzden her tehlikeli davranışın aynı nesneden söz eden bir karşıtı vardır. Fişi kablosundan çekmek tehlikeli, gövdesinden çekmek güvenlidir. Banyoda saç kurutmak tehlikeli, banyodan çıkıp odada kurutmak güvenlidir. Uçurtmayı tellerin altında uçurmak tehlikeli, açık bir parkta uçurmak güvenlidir. Cihaz aynı, nesne aynı; kararı yalnızca davranışın kendisi veriyor. Çocuk bu çiftlerle karşılaştığında kısayol kalmaz ve kuralı düşünmek zorunda kalır. Üçüncü nokta öğüt sorunudur. Güvenlik konularında sorular kolayca ahlak sınavına dönüşür: şıklardan biri nazik, üçü kabaysa ortada fen sorusu kalmaz. Burada iki kova da somut davranışlar taşır, hiçbirinde uslu durmayı öven bir cümle yoktur; ölçülen şey iyi niyet değil, elektriğin nasıl davrandığına dair bilgidir.

Müfredat Uyumu

Kazanım FB.3.6.2 — üçüncü sınıf Fen Bilimleri, Elektrikli Araçlar ünitesi, elektrikli araçların güvenli kullanımı. Bu oyun kazanımın ölçülebilen kısmını ölçer: bir davranışın güvenli mi tehlikeli mi olduğunu tanımak. Ölçtüğü yanılgı açıkça şudur — cihaz kapalıysa ya da davranış alışılmışsa güvenli sayılması. Kapsanan içerik: fişin doğru tutulması ve kablonun yıpranması, ıslak el ve nemli ortam, suyun iletkenliği, metal cisimlerin prize sokulması, çoklu prizin aşırı yüklenmesi ve ısınma, yıpranmış kablo ile yalıtkan kılıfın işlevi, şarj aletinin ısı vermesi, fişi takılı bırakılan ütü, kapalı görünen cihazın fişi prizdeyken hâlâ elektrik taşıması, boş priz kapağı, elektrik direği ve trafo binası gibi yüksek gerilim alanları, uyarı levhalarının anlamı, yere düşmüş kablo karşısında yapılacaklar, elektrik panosu, uçurtma ile elektrik telleri, sınıf cihazlarının düğmeden kapatılması ve tehlikeyi bir yetişkine haber verme. İlkokul üçüncü sınıf Fen Bilimleri elektrik konularıyla uyumludur; dördüncü sınıf tekrarında da kullanılabilir.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce tahtaya iki sütun çizin ve başlıklarını Güvenli ile Tehlikeli yazın. Sınıfa tek bir soru sordurun: fişi neresinden tutarız? Çoğu sınıf kablo diyecek, çünkü evde öyle yapılıyor. Cevap geldikten sonra bir kabloyu fişin dibinden tutup birkaç kez bükün ve orada ne olduğunu anlattırın; oyun boyunca gelen bütün fiş soruları bu tek gösterimin üstüne oturur. İkinci hazırlık nem içindir: bir bardak suya parmağını değdirip elini kurulamayı deneyen bir öğrenciye ıslak el ile kuru elin farkını söyletin, sonra banyo sorusu geldiğinde o cümleyi hatırlatın. Oyun sırasında karşıt çiftler geldiğinde durun. Fişi kablosundan çekmek ile gövdesinden çekmek arka arkaya gelirse ikisini tahtaya yan yana yazın ve değişen tek şeyin ne olduğunu sorun; cevap cihaz değil davranıştır ve bu cümle oyunun tamamının özetidir. Kapalı görünen cihazın fişi takılıyken içini açmak maddesi geldiğinde sınıfa kapalı bir cihazın içinde elektrik olup olmadığını tartıştırın, sonra doğru kuralı tek cümleyle yazdırın: güvenli olan tek yol fişi çekmektir. Turdan sonra her öğrenciden evde fark ettiği bir tehlikeli davranış yazmasını ve yanına onun karşıtı olan güvenli davranışı eklemesini isteyin; ikisini birlikte yazmak kuralı kalıcı kılar. Uyarı: oyun bir kaza anında ne yapılacağını öğretmez. Elektrik çarpması durumunda kişiye dokunmadan önce akımın kesilmesi gerektiği bilgisi bu oyunun dışındadır ve öğretmenin ayrıca anlatması gereken bir konudur.

Sıkça Sorulan Sorular

Fişi kablosundan çekmek neden tehlikeli, herkes böyle yapıyor?

Alışılmış olması güvenli olduğunu göstermez. Her çekişte kablonun fişe girdiği yer biraz daha yıpranır ve içindeki bakır tel zamanla açığa çıkar. Kusur plastiğin içinde olduğu için görünmez; bir gün o kabloya dokunan kişi çarpılır. Fiş hep yalıtkan plastik gövdesinden tutulur.

Düğmesi kapalı olan cihaz gerçekten tehlikeli olabilir mi?

Evet. Düğme cihazın çalışmasını durdurur, ama fiş prizdeyken cihazın içindeki bazı parçalara elektrik gelmeye devam eder. Bir cihazın içine bakmanın, kurcalamanın ya da temizlemenin güvenli olduğu tek durum fişinin çekilmiş olmasıdır.

Islak el elektriği neden bu kadar tehlikeli yapıyor?

Su elektriği iyi iletir, kuru deri ise zor iletir. Islak bir el elektriğin vücuda girmesi için kolay bir yol açar. Banyoda saç kurutma makinesi kullanmanın sakıncası da budur: cihaz sağlam olsa bile nemli hava ve ıslak zemin o kolay yolu hazırlar.

Çoklu prize çok cihaz takmanın zararı nedir?

Prizin arkasındaki kablo belli bir akımı taşıyacak kalınlıktadır. Üst üste takılan cihazlar o sınırı aşınca kablo ısınır, ısınan kablonun kılıfı bozulur ve yangın çıkabilir. Isınma duvarın içinde olduğu için fark edilmez; bu yüzden her prize mümkün olduğunca tek cihaz takılır.

Ders: Fen Bilimleri | Seviye: 3. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Fen Bilimleri Oyunları (30 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Fen Bilimleri Oyunları