5N1K Oyunu - Kim, Ne, Nerede, Ne Zaman, Nasıl ve Neden

5N1K Metin Dedektifi, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerinin bir metindeki ifadenin hangi soruya cevap verdiğini bulduğu bir Türkçe oyunudur. Ekranda kısa bir olay cümlesi durur, soruda ise o cümleden alınmış bir ifade tırnak içinde verilir. Üç konu vardır: Kim ve Ne, Nerede ve Ne Zaman, Nasıl ve Neden.

Öğrenme Hedefleri

MEB Türkçe ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf kazanımlarını hedefler: okuduğu metinle ilgili kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl ve neden sorularını yanıtlama. Sitedeki Okuduğunu Anlama oyunu metin altı genel test soruları sorar, Hikâye Unsurları oyunu ise bir hikâyenin yer, zaman ve şahıs tablosunu doldurur. İkisi de 5N1K soru sözcüklerini kullanmaz. Bu oyun metnin bilgisini değil, bilginin hangi soruya cevap olduğunu sorar; yani okuma stratejisinin kendisini çalıştırır. Aynı beceri özetleme, not alma ve haber metni okuma çalışmalarının da temelidir.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Ekranda iki üç cümlelik kısa bir olay metni belirir. Soruda o metinden alınmış bir ifade tırnak içinde verilir ve hangi soru sözcüğüne cevap verdiği sorulur. Kim ve Ne konusunda olayı yapan kişi ile yapılan iş ya da nesne ayrılır. Nerede ve Ne Zaman konusunda yer bildiren ifadeler zaman bildirenlerden ayrılır. Nasıl ve Neden konusunda işin yapılış biçimi ile olayın gerekçesi ayrılır. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, o ifadenin metinde hangi işi gördüğünü söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu konuda öğretmenlerin en sık karşılaştığı durum şudur: çocuk metni anlar, soruları da doğru cevaplar, ama hangi bilginin hangi soruya ait olduğunu söyleyemez. Bilgi zihninde bir bütün hâlinde durur ve parçalanamaz. Oysa özetleme, not alma ve uzun metinlerde bilgi arama tam olarak bu parçalanma becerisine dayanır. Oyun bu yüzden metnin içeriğini değil, ifadelerin işlevini sorar. Asıl zorluk üçüncü konudadır ve orası bilinçli olarak oyunun ağırlık merkezidir. Nasıl sorusu işin yapılış biçimini sorar: koşarak, sessizce, dikkatle, yavaş yavaş. Neden sorusu ise olayın gerekçesini sorar: otobüsü kaçırdığı için, bebek uyuduğu için, cam kırılmasın diye. Çocuk ikisini de olayın açıklaması diye okur ve karıştırır. Bankada bu ikisi hiçbir zaman yalnız gelmez; cevabı nasıl olan her soruda neden şıklarda durur, cevabı neden olan her soruda nasıl şıklarda durur. Bu bilinçli bir karardır, çünkü yanılgının karşılığı şıklarda bulunmazsa yanılgısı olan çocuk eleyerek doğruyu bulur ve hatası hiç görünmez. Dahası, bankadaki cümlelerin çoğu aynı cümledir: aynı cümleden bir kez biçim bildiren ifade, bir kez gerekçe bildiren ifade sorulur. Böylece ayrımın metinden değil, ifadenin kendisinden geldiği görülür. İkinci bir tasarım kararı ifadelerin seçimiyle ilgilidir. Bir ifade yalnızca tek bir soruya cevap verecek biçimde alınmıştır. "Kütüphanede" yalnız nerede sorusunun karşılığıdır; ama "dün kütüphanede" gibi birleşik bir ifade hem zaman hem yer bildirir ve soruyu iki cevaplı hâle getirir. Bankadaki her ifade bu gözle seçilmiş ve her birinin metinde birebir geçtiği ayrıca denetlenmiştir; geçmeseydi çocuk aradığını bulamaz ve soru bir okuma sorusu olmaktan çıkıp tahmin sorusuna dönerdi.

Müfredat Uyumu

Soru sözcükleri ve işlevleri: Kim (olayı yapan kişi ya da varlık), Ne (yapılan iş ya da nesne), Nerede (olayın geçtiği yer), Ne zaman (olayın olduğu vakit), Nasıl (işin yapılış biçimi ve durumu), Neden (olayın gerekçesi ve sebebi). Bir ifadenin metinde hangi soruya karşılık geldiğini belirleme. Nasıl ile neden ayrımı: biçim bildiren sözcükler ile gerekçe bildiren yapıların ("-dığı için", "diye") ayırt edilmesi. Hikâyelerde hayvan kahramanların kim sorusuna cevap vermesi. İlkokul ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf Türkçe okuma ve metin anlama konularıyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce tahtaya tek bir cümle yazın: "Ali otobüsü kaçırdığı için okula koşarak gitti." Altına altı soru sözcüğünü sıralayın ve cümleyi parçalatın; her parçayı bir soruya eşleştirtin. Nasıl ile neden ayrımına geldiğinizde durun ve iki ifadeyi yan yana yazın: koşarak ve otobüsü kaçırdığı için. Sınıfa tek soru sordurun: hangisi nasıl gittiğini, hangisi niye gittiğini söylüyor? Bu ayrım bir kez kurulduğunda gerisi kolay gelir. Sınıfa kendi cümlelerini kurdurun: bir öğrenci bir cümle söylesin, öbürleri sırayla altı soruyu sorsun ve cevabı cümleden bulsun. Cevabı olmayan sorular çıkacaktır; bu da öğretici bir sonuçtur, çünkü her cümle altı soruyu birden içermez. Haber metniyle çalışmak isterseniz kısa bir gazete haberi dağıtıp beş ayrı renkle 5N1K ögelerini işaretletin. Tur sırasında cevabı açmadan önce ifadenin cümledeki yerini parmakla gösterttirin. Turdan sonra her öğrenciden okuduğu bir hikâyeyi 5N1K tablosuyla özetlemesini isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Ders: Türkçe | Seviye: 2. - 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Türkçe Oyunları (38 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

• 2. Sınıf Oyunları
• 3. Sınıf Oyunları
• 4. Sınıf Oyunları

Benzer Türkçe Oyunları

• Noktalama Dedektifi — Konuşma çizgisi, tırnak, iki nokta ve kesme işareti.
• Okuma Anlama Oyunu — Metni oku, soruları cevapla, anladığını göster!
• Zıt / Eş Anlamlı Kelime Avı — Kelimelerin eş ve zıt anlamlılarını bul!