Anadolu ve Mezopotamya Medeniyetleri Oyunu - Başkentler ve Katkılar

Anadolu ve Mezopotamya Medeniyetleri, beşinci sınıf öğrencilerinin Sümerleri, Babilleri ve Asurları; Hititleri, Frigleri, Lidyalıları, Urartuları ve İyonları tanıdığı bir sosyal bilgiler oyunudur. Her soruda üç ya da dört seçenek vardır ve cevaptan sonra gelen kısa açıklama, o medeniyetin insanlığa bıraktığı mirası bir cümleyle anlatır.

Öğrenme Hedefleri

MEB Sosyal Bilgiler beşinci sınıf SB.5.3.3 kazanımını hedefler: Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarını karşılaştırma. Öğrenci çivi yazısı, ziggurat, 60’lık sayı sistemi ve ay yılı takvimini Sümerlerle; Hammurabi Kanunları’nı Babillerle; Ninova’daki büyük kütüphaneyi ve Anadolu’daki ticaret kolonilerini Asurlarla eşleştirir. Anadolu tarafında Kadeş Antlaşması ve anallar Hititlerle, tapates dokumaları ve tarımı koruyan sert kurallar Friglerle, madenî para ve Kral Yolu Lidyalılarla, Menua Kanalı ve maden işçiliği Urartularla, bilim ile felsefe İyonlarla birlikte öğrenilir. Sitedeki Kültürel Miras oyunu dördüncü sınıfta Hattuşa’yı bugünkü bir ören yeri olarak tanıtır; Buluşlar ve Keşifler oyunu ise bir şeyin icat mı keşif mi olduğunu sorar. Bu oyun ikisinden de farklı olarak sorunun merkezine medeniyetin kendisini koyar.

Nasıl Oynanır?

Önce konu, sonra zorluk seçilir. Kolay turda altı, ortada dokuz, zorda on iki soru gelir. Mezopotamya Medeniyetleri konusu Dicle ile Fırat arasındaki ovayı, Sümer şehir devletlerini, kil tabletleri, Hammurabi’nin dikilitaşını ve Kültepe’deki Asur tüccarlarını sorar. Anadolu Medeniyetleri konusu dört başkenti, bu başkentlerin bugün hangi ilimizde olduğunu, Hitit meclisini, Frig ve Lidya krallarını, Urartu kalelerini ve Ege kıyısındaki İyon şehirlerini kapsar. Kim Ne Bıraktı konusu iki yönlüdür: kimi zaman bir buluş verilir ve sahibi sorulur, kimi zaman bir medeniyet verilir ve ona ait olan eser aranır. Bazı sorularda tahtaya büyük bir sembol gelir; terazi, yün yumağı ya da su damlası gibi. Karışık seçenek üç konudan birlikte soru çeker.

Yazdırılabilir Çalışma Yaprağı

Anadolu ve Mezopotamya Medeniyetleri çalışma yaprağını indir (PDF)

Tüm PDF ödevleri ve çalışma yaprakları

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu ünitede sınıflarda en çok görülen hata, iki büyük “ilk”in yer değiştirmesidir. Çocuk yazıyı Sümerlerin, parayı Lidyalıların bulduğunu aynı hafta öğrenir; birkaç gün sonra ikisi karışır ve sınav kâğıdında Lidyalılar yazının sahibi olur. Oyun bu karışıklığı tesadüfe bırakmaz. Yazı sorusunun seçeneklerinde Lidyalılar, para sorusunun seçeneklerinde Sümerler bilerek durur; ardından aynı ikili ters yönden sorulur: Sümerlere ait olan hangisidir, Lidyalılara ait olan hangisidir? İki yönden de doğru cevap verebilen öğrenci eşleşmeyi ezberlemiş değil, gerçekten ayırt etmiş olur. İkinci zorluk başkentlerdir. Hattuşa, Gordion, Sardes ve Tuşpa kulağa birbirine benzeyen dört addır ve aynı derste öğretilir. Bu yüzden bir başkent sorusunun seçenekleri daima bu dört addan oluşur. Seçeneklere Ankara ya da Ninova gibi yabancı bir ad konsaydı, dördünü karıştıran öğrenci bile soruyu kolayca çözerdi ve oyun hiçbir şey ölçmemiş olurdu. Kalıntıların bugünkü ili sorulurken de aynı kural geçerlidir: Çorum, Ankara, Manisa ve Van. Üçüncü karar çeldiricilerin kaynağıdır. Mezopotamya ile ilgili bir soruda seçenekler yalnız Mezopotamya medeniyetlerinden, Anadolu ile ilgili bir soruda yalnız Anadolu medeniyetlerinden gelir. Havzalar karışsaydı öğrenci konuyu bilmeden, yalnızca haritaya bakarak eleme yapabilirdi. Dördüncü karar hukukla ilgilidir. Hammurabi Kanunları çok ünlü olduğu için ilk yazılı kanunlar sanılır; oysa bilinen ilk yazılı kanunlar Sümer kralı Urukagina’ya aittir. Oyun bu yanılgıyı da iki yönden sorar ve Babil’in “göze göz, dişe diş” anlayışını Hititlerin zararı ödetmeye dayanan kanunlarıyla karşılaştırır. Bilgi doğruluğu konusunda da temkinli davranıldı: kaynaklar arasında tartışmalı olan iddialar, örneğin tekerleği ilk kimin yaptığı ya da Gılgamış Destanı’nın hangi medeniyete ait olduğu, soru olarak yazılmadı. Öğretmen için kazanç şudur: her yanlış cevap, sınıfta hangi eşleşmenin karıştığını açıkça gösterir ve ertesi derste tam oraya dönülebilir.

Müfredat Uyumu

Mezopotamya’nın coğrafyası: Dicle ve Fırat nehirleri, verimli ovalar, bugünkü Irak. Sümerler: şehir devletleri (Ur, Uruk, Lagaş), patesi, ziggurat, çivi yazısı ve kil tablet, Urukagina’nın ilk yazılı kanunları, 60’lık sayı sistemi, ay yılı takvimi. Babiller: Hammurabi Kanunları ve kısas ilkesi. Asurlar: başkent Ninova, Asurbanipal’in kütüphanesi, Kaniş (Kültepe) ve karum denen ticaret kolonileri, yazının Anadolu’ya gelişi. Hititler: Hattuşa, Pankuş meclisi, anallar, Kadeş Antlaşması, tazminata dayanan kanunlar, bin tanrılı halk anlayışı. Frigler: Gordion, Midas, tapates, fibula, tarımı koruyan cezalar. Lidyalılar: Sardes, madenî para, Kral Yolu, Krezüs. Urartular: Tuşpa, Menua Kanalı, sulama, maden işçiliği, kaleler. İyonlar: Efes ve Milet, şehir devletleri, koloniler, Thales ve Heredot.

Öğretmenler İçin İpuçları

Derse başlamadan tahtaya iki sütun çizin: Mezopotamya ve Anadolu. Oyunun her turundan sonra öğrencilerin doğru bildiği medeniyeti ilgili sütuna yazdırın; birkaç turda sınıfın ortak bir tablosu oluşur. Başkentleri çalışırken bir Türkiye haritası açın ve Çorum, Ankara, Manisa ve Van’ı işaretleyin; dört başkentin haritadaki yeri akılda tutmayı kolaylaştırır. Para ile yazı karıştığında kısa bir canlandırma işe yarar: bir öğrenci kil tablete iz bırakan Sümer kâtibi, öteki pazarda parayla alışveriş yapan Lidyalı tüccar olsun. Kim Ne Bıraktı konusunu önce Karışık turdan ayrı oynatın; iki yönlü sorular en çok orada hata çıkarır. Ünite sonunda öğrencilerden seçtikleri bir medeniyet için bir kartpostal hazırlamalarını isteyebilirsiniz: ön yüzde bir eser, arka yüzde o eserin insanlığa ne kazandırdığı yazsın.

Sıkça Sorulan Sorular

Yazıyı hangi medeniyet buldu, parayı hangisi?

Yazıyı Mezopotamya’da Sümerler buldu; kil tabletlere yazılan bu yazıya çivi yazısı denir. Madenî parayı ise Anadolu’da, başkenti Sardes olan Lidyalılar ilk kez kullandı. İkisi sık karıştığı için oyunda iki yönden de sorulur.

Anadolu medeniyetlerinin başkentleri nelerdir?

Hititlerin başkenti Hattuşa (Çorum), Friglerin Gordion (Ankara), Lidyalıların Sardes (Manisa), Urartuların Tuşpa’dır (Van). İyonların tek bir başkenti yoktu; her şehir kendi kendini yöneten bir şehir devletiydi.

Bilinen ilk yazılı antlaşma hangisidir?

Hititler ile Mısır arasında yapılan Kadeş Antlaşması, bilinen ilk yazılı antlaşma kabul edilir. Antlaşmanın bir kopyası bugün Birleşmiş Milletler binasında sergilenir.

İlk yazılı kanunlar Hammurabi Kanunları mıdır?

Hayır. Bilinen ilk yazılı kanunlar Sümer kralı Urukagina’ya aittir. Babil kralı Hammurabi’nin kanunları daha ünlüdür ve “göze göz, dişe diş” ilkesine dayanır, ama daha sonra yazılmıştır.

Yazı Anadolu’ya nasıl geldi?

Yazıyı Anadolu’ya Asurlu tüccarlar getirdi. Kayseri yakınlarındaki Kültepe’de, eski adıyla Kaniş’te bulunan tabletler Anadolu’nun ilk yazılı belgeleridir ve Anadolu’da tarih çağları bu tabletlerle başlar.

Ders: Sosyal Bilgiler | Seviye: 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Sosyal Bilgiler Oyunları (29 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Sosyal Bilgiler Oyunları