Buluşlar ve Keşifler Oyunu - Buluş mu Keşif mi, Dünden Bugüne Teknoloji

Buluşlar ve Keşifler, dördüncü ve beşinci sınıf öğrencilerinin teknolojiyi üç ayrı soruyla düşündüğü bir sosyal bilgiler oyunudur. Üç konu vardır: bir şeyin buluş mu keşif mi olduğu, bir aracın hangi ihtiyaca hizmet ettiği ve eski bir aracın yerini yenisine bırakıp bırakmadığı. Sorular ezber istemez, ayırmayı ister.

Öğrenme Hedefleri

MEB Sosyal Bilgiler beşinci sınıf Bilim, Teknoloji ve Toplum öğrenme alanının kazanımlarını hedefler: teknolojik ürünlerin geçmişteki ve bugünkü kullanımlarını karşılaştırma; buluşların ve teknolojik gelişmelerin toplum hayatına etkilerini fark etme; buluş ile keşif arasındaki farkı kavrama; bir ihtiyacın zaman içinde farklı araçlarla karşılandığını görme. Buluş ve keşif ayrımı ile eski ve yeni araçların karşılaştırılması dördüncü sınıfta da geçtiği için oyun iki sınıfa birden hitap eder. Sitedeki Kültürel Miras oyunu tarihî eserleri ve gelenekleri çalışır; bu oyun aynı geçmişe teknoloji tarafından bakar.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Ekrana bir kart gelir, öğrenci onu doğru kutuya sürükler. Buluş mu Keşif mi konusunda iki kutu vardır ve her kart için tek bir soru sorulur: bu şey daha önce var mıydı? Hangi İhtiyaç konusunda üç kutu vardır ve kartlar haberleşme, ulaşım ya da aydınlanma ihtiyacına göre ayrılır; kutuların her birinde hem çok eski hem çok yeni araçlar bulunur. Hâlâ Kullanılıyor mu konusunda öğrenci bir aracın bugün hâlâ kullanılıp kullanılmadığına karar verir. Karışık turu üç konudan sırayla soru getirir. Her cevaptan sonra kısa bir açıklama, kararın gerekçesini de söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu ünite genellikle bir icatlar listesi olarak anlatılır ve çocuk kimin neyi bulduğunu ezberler. Oysa kazanımın istediği şey bir ayrım yapabilmektir ve o ayrım tek cümleyle kurulur: olmayan bir şeyi yapmak buluş, zaten var olan bir şeyi bulmak keşiftir. Çocuklar bunun yerine iki kısayoldan birini öğrenir ve ikisi de yanlıştır. Birincisi laboratuvarda ya da bilimsel bir aletle bulunan her şeyi buluş sanmaktır; oysa mikroplar da penisilinin etkisi de yeni bir gezegen de zaten vardı, yalnız fark edilmemişti. Bunlar keşiftir. İkincisi buluşu modern bir cihaz sanmaktır; oysa tekerlek, matbaa ve pusula da buluştur ve hiçbirinin elektrikle ilgisi yoktur. Bu oyunun bankası iki yönü birden taşır, çünkü tek yönlü bir banka kuralı hiç ölçmez: bütün keşifler doğada, bütün buluşlar prizde olsaydı çocuk tanımı bilmeden de doğru kutuya atardı. İkinci konu daha derin bir fikri taşır: ihtiyaç sabit kalır, araç değişir. Haberleşme ihtiyacı posta güverciniyle de e-postayla da karşılanır, aydınlanma ihtiyacı meşaleyle de ampulle de. Bu yüzden her kutuda hem eski hem yeni araçlar bulunur; kutular çağa göre ayrılabilseydi çocuk ihtiyacı hiç düşünmeden, sadece eskiye ve yeniye bakarak bölerdi. Üçüncü konu son bir yanlışı düzeltir. Teknoloji tarihi çoğu zaman düz bir ilerleme çizgisi gibi anlatılır ve çocuk eski olan her şeyin yerini bir yenisine bıraktığını sanır. Oysa pusulanın pili bitmez, elektrik kesildiğinde ilk aranan şey mumdur, kalabalık bir şehirde bisiklet otomobilden hızlıdır ve makasın tasarımı iki bin yıldır değişmemiştir. Eski olmak işe yaramaz olmak değildir; bir araç, yerine daha yenisi çıktığı hâlde, kendi işini daha iyi yaptığı için durabilir.

Müfredat Uyumu

Buluş ve keşif: buluşun tanımı, keşfin tanımı, ikisini ayıran soru, bilimsel aletle yapılan keşifler, elektrik öncesi buluşlar, buluşların toplum hayatına etkisi. İhtiyaç ve araç: haberleşme ihtiyacı ve araçları, ulaşım ihtiyacı ve araçları, aydınlanma ihtiyacı ve araçları, ihtiyacın sabit kalması, aracın değişmesi. Dünden bugüne teknoloji: yerini yenisine bırakan araçlar, hâlâ kullanılan eski araçlar, bir aracın neden kullanımda kaldığı, teknolojik değişimin hızı. İlkokul dördüncü ve beşinci sınıf sosyal bilgiler bilim, teknoloji ve toplum konusuyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce tahtaya iki sütun çizin ve başlarına buluş ile keşif yazın. Sınıfa yalnız tek bir soru sordurun: bu şey daha önce var mıydı? Ayrım bu tek soruyla yerine oturur. Sonra kısayolu bilerek yıkın: mikroskopla görülen mikropları ve teleskopla bulunan gezegeni sorun; çoğu sınıf bilimsel alet gördüğü için buluş der ve asıl ders orada başlar. Tersini de deneyin, tekerleği ve matbaayı sorun; bu kez de eski oldukları için keşif denecektir. İkinci konuya geçerken sınıfa bir ihtiyaç verin, örneğin haberleşme, ve büyükanneleriyle kendi kullandıkları araçları yan yana saydırın; listenin iki ucunun da aynı kutuya girdiğini kendileri görsün. Üçüncü konu için sınıfa şu soruyu sorun: evinizde en eski tasarıma sahip olup hâlâ kullandığınız şey nedir? Makas, kalem ve şemsiye gibi cevaplar gelecektir. Turdan sonra her öğrenciden bir buluş ve bir keşif örneği yazmasını, yanına da neden öyle sınıflandırdığını bir cümleyle eklemesini isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Buluş ile keşif arasındaki fark nedir?

Buluş, daha önce var olmayan bir şeyi ortaya çıkarmaktır: ampul, telefon, tekerlek. Keşif ise zaten var olan bir şeyi bulmak veya anlamaktır: Amerika kıtası, mikroplar, yerçekimi. Ayırt etmek için tek bir soru yeter: bu şey biz bulmadan önce de var mıydı?

Mikropların bulunması neden keşiftir?

Mikroplar dünya üzerinde her zaman vardı, yalnızca gözle görülemeyecek kadar küçük oldukları için bilinmiyorlardı. Mikroskopla görülmeleri onları var etmedi, sadece görünür kıldı. Mikroskop bir buluştur, ama onunla bulunan mikroplar bir keşiftir.

Tekerlek gibi çok eski şeyler de buluş mudur?

Evet. Buluş olmak için modern ya da elektrikli olmak gerekmez; önemli olan daha önce var olmamasıdır. Tekerlek, matbaa ve pusula da insan yapımıdır ve hepsi buluştur.

Aynı ihtiyaç farklı araçlarla karşılanabilir mi?

Evet, ünitenin asıl fikri budur. Haberleşme ihtiyacı posta güverciniyle, mektupla, telgrafla ve e-postayla karşılandı. İhtiyaç aynı kaldı, onu karşılayan araç zamanla değişti.

Eski araçların hepsi kullanımdan kalktı mı?

Hayır. Telgraf ve daktilo gibi bazıları yerini yenisine bıraktı, ama pusula, mum, bisiklet ve makas gibi araçlar hâlâ kullanılıyor. Bir aracın eski olması işe yaramaz olduğu anlamına gelmez; kendi işini hâlâ en iyi yapıyor olabilir.

Pusula varken neden telefon kullanmıyoruz?

Kullanıyoruz, ama telefonun pili biter ve her yerde sinyal çekmez. Pusulanın pili yoktur ve mıknatısla çalışır; bu yüzden dağcılar ve denizciler yanlarında hâlâ pusula taşır.

Ders: Sosyal Bilgiler | Seviye: 4. - 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Sosyal Bilgiler Oyunları (20 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Sosyal Bilgiler Oyunları