Bütçe Planlama Oyunu - Gelir, Gider ve Önce İhtiyaç

Bütçe Planlama, beşinci sınıf öğrencilerinin gelir ile gideri ayırdığı, kalan parayı hesapladığı, eldeki parayla hangi alışverişin yapılabileceğini bulduğu ve para yetmediğinde önce ihtiyacı seçtiği bir sosyal bilgiler oyunudur. Sorulardaki tutarlar harçlık, kantin, kırtasiye, fatura ve kira gibi tanıdık kalemlerden gelir; işlemler yalnız toplama ve çıkarmadır. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, işlemin nasıl yapıldığını adım adım gösterir.

Öğrenme Hedefleri

MEB Sosyal Bilgiler beşinci sınıf “Hayatımızdaki Ekonomi” öğrenme alanının SB.5.5.2 kazanımını hedefler: ihtiyaç ve isteklerini karşılamak için gerekli bütçe kaynaklarını yönetebilme. Programın süreç bileşenleri iki adımdır: bütçe için gerekli kaynakları belirlemek ve bu kaynakları temin etmeye, etkin kullanmaya ilişkin bir taslak oluşturmak. Öğrenci bütçeyi oluşturan unsurları tanır, gelir ve gider kalemlerini ayırır, aralarındaki dengeyi yorumlar ve tasarrufun kişi ile aile için önemini fark eder. Bütçeye göre hareket edilmediğinde yaşanabilecek sorunları da örnek olaylar üzerinden görür. Anahtar kavramlar programdakiyle aynıdır: bütçe, gelir, gider ve tasarruf.

Nasıl Oynanır?

Önce konu, sonra zorluk seçilir. Kolay turda altı, orta turda dokuz, zor turda on iki soru gelir. Gelir, Gider, Birikim konusunda tahtaya bir kalem yazılır; bayram harçlığı, elektrik faturası ya da kumbaraya atılan para gibi. Sınıf bu kalemin bütçe tablosunda hangi bölüme yazılacağına karar verir. Bütçe Hesabı konusu kalan parayı, bir hedefe ulaşmak için eksik olan tutarı, bir haftanın toplam gelirini ve gelirin giderle dengesini sorar. Bütçe Yeter mi konusunda her şık küçük bir alışveriş sepetidir: öğrenci her sepetin toplamını hesaplar ve verilen parayla hangisinin alınabileceğini ya da hangisine paranın yetmeyeceğini bulur. Önce İhtiyaç konusu bir ihtiyaç ile bir istek arasında kalan çocukları ve aileleri anlatır; ikisine birden para yetmediği için hangisinin önce alınacağı sorulur. Karışık seçenek dört konudan birlikte soru çeker.

Yazdırılabilir Çalışma Yaprağı

Bütçe Planlama çalışma yaprağını indir (PDF)

Tüm PDF ödevleri ve çalışma yaprakları

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu oyunda çeldiriciler rastgele seçilmedi. Hesap sorularının her yanlış şıkkı, beşinci sınıf öğrencisinin gerçekten yaptığı bir hatadan gelir. Birincisi işlemi karıştırmaktır: çıkarılması gereken giderleri gelire eklemek. İkincisi bir kalemi unutmaktır: üç harcamadan yalnız ikisini çıkarmak ya da iki gelirden birini atlamak. Üçüncüsü eldeli çıkarmada onluğu ya da yüzlüğü bozmayı unutmaktır. Böylece yanlış cevap veren öğrencinin hangi adımda takıldığı şıktan okunabilir ve öğretmen tahtada tam o adıma dönebilir. Sepet sorularında da benzer bir özen var. Her sepette tek tek bakıldığında bütçeyi aşan hiçbir ürün yoktur, yani öğrenci toplamadan eleme yapamaz. Yanlış sepetlerden biri de bütçeyi yalnızca beş ya da on lira aşar; göz kararıyla seçen öğrenci yanılır, toplayan öğrenci kazanır. Bazı sorularda doğru sepet bütçeye tam eşittir; çocuklar eşit olmanın aşmak olmadığını burada fark eder. Öncelik sorularında ihtiyaç bütçeye sığar ama ihtiyaç ile isteğin toplamı sığmaz. Bu yüzden “ikisini de alır” şıkkı bir aritmetik tuzaktır ve ancak hesap yapılarak çürütülebilir. Denge sorularında ise en sık görülen hata, farkı doğru bulup yönünü ters okumaktır: gider gelirden fazlayken “para artar” demek. Bu ters cümle her zaman seçeneklerin arasındadır. Site içinde yakın iki oyun daha bulunur. Üretimden Tüketime oyununun bilinçli tüketici konusu fiş almak, etiket okumak ya da reklama kapılmamak gibi davranışları sorar; İhtiyaç mı, İstek mi oyunu ise ikinci sınıf düzeyinde bir şeyin ihtiyaç mı istek mi olduğunu ayırt ettirir. Bütçe Planlama bu iki bilgiyi ön bilgi olarak kabul eder ve üzerine parayı, sınırı ve sırayı koyar.

Müfredat Uyumu

Bütçenin tanımı ve iki temel unsuru: gelir ve gider. Öğrencinin gelir kaynakları: haftalık harçlık, bayram harçlığı, kullanılmayan eşyaları kermeste satmak, küçük yardımlar karşılığında kazanılan para. Aile bütçesinde gelir: maaş ve ürün satışı. Gider kalemleri: kantin, kırtasiye, servis, kira, elektrik, su ve doğal gaz faturaları, market alışverişi. Birikim ve tasarruf: kumbara, bankada kenara ayrılan para, bir hedef için düzenli biriktirme. Bütçe dengesi: gelirin giderden fazla, eksik ya da eşit olması; artan paranın birikime ayrılması, eksik kalan paranın borca ya da sıkıntıya yol açması. Bütçe planı yapmanın adımları: önce gelirleri belirlemek, sonra harcamaları ihtiyaçtan isteğe doğru sıralamak, bir hafta uyguladıktan sonra harcamaları karşılaştırmak. Toplama ve çıkarma ile kalan, eksik ve toplam hesabı.

Öğretmenler İçin İpuçları

Derse başlamadan tahtaya iki sütunlu bir tablo çizin ve başlıklarına Gelir ile Gider yazın; altına küçük bir Birikim satırı ekleyin. Gelir, Gider, Birikim turunda her doğru cevabı öğrencilere bu tabloya yazdırın, tur bitince tablonun toplamını birlikte hesaplayın. Hesap sorularında yanlış cevap geldiğinde hemen doğruyu söylemeyin; öğrenciye seçtiği sayının nereden çıktığını sorun. Çoğu zaman bir gideri unuttuğunu kendisi fark eder. Sepet sorularını defterde çözdürmek de işe yarar: her sepetin toplamını yan yana yazan öğrenci bütçeyi aşan sepeti kolayca görür. Önce İhtiyaç konusunu oynattıktan sonra programın önerdiği performans görevine geçebilirsiniz: öğrenciler kendi harçlıklarıyla bir haftalık bütçe planı hazırlasın, planı bir hafta uygulasın ve hafta sonunda plan öncesi ile sonrası harcamalarını bir tabloda karşılaştırsın. İsteyen öğrenciler ailesiyle birlikte bir aylık aile bütçesi taslağı da hazırlayabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bütçe nedir, hangi unsurlardan oluşur?

Bütçe, bir kişinin ya da ailenin belirli bir süredeki gelirlerini ve giderlerini önceden gösteren plandır. İki temel unsuru gelir ve giderdir; gelirden gider çıkarıldığında kalan para birikime ayrılabilir.

Gelir ile gider arasındaki fark nedir?

Gelir bütçeye giren paradır: harçlık, maaş ya da bir şey satarak kazanılan para. Gider bütçeden çıkan paradır: kantin, fatura, kira ya da oyuncak için ödenen para. Kumbaraya atılan para ise harcanmadığı için gider değil, birikimdir.

Oyundaki hesap soruları hangi işlemleri gerektirir?

Yalnız toplama ve çıkarma. Çocuk bütçesindeki tutarlar 1.000 TL’yi, aile bütçesindeki tutarlar 31.000 TL’yi geçmez ve hepsi 5’in katıdır; işlemler beşinci sınıf aritmetiğiyle zihinden ya da defterde yapılabilir.

Para yetmediğinde neden önce ihtiyaç alınır?

İhtiyaç olmadan yaşamın sürmesi zorlaşır: yırtılan bir eldiven, kırılan bir gözlük ya da boşalan bir mutfak beklemez. İstek ise ertelenebilir. Bütçe planı önce ihtiyaçlara yer ayırır, para kalırsa isteklere sıra gelir.

Bu oyun hangi kazanıma uygundur?

Maarif Modeli Sosyal Bilgiler beşinci sınıf, Hayatımızdaki Ekonomi öğrenme alanındaki SB.5.5.2 kazanımına uygundur: ihtiyaç ve isteklerini karşılamak için gerekli bütçe kaynaklarını yönetebilme.

Ders: Sosyal Bilgiler | Seviye: 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Sosyal Bilgiler Oyunları (29 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Sosyal Bilgiler Oyunları