Canlıların Ortak Özellikleri Oyunu - Yedi Yaşam Olayı

Canlıların Ortak Özellikleri, üçüncü sınıf öğrencilerinin beslenme, solunum, boşaltım, hareket, büyüme ve gelişme, üreme ve uyarılara tepki verme olaylarını örnekler üzerinden tanıdığı bir fen bilimleri oyunudur. Üç konu vardır: anlatılan olayın adını bulma, bitkilerde yaşam olayları ve hayvanlarda yaşam olayları. Sorular tanım ezberletmez, günlük hayattan bir olay verip hangi yaşam olayı olduğunu sordurur.

Öğrenme Hedefleri

MEB Fen Bilimleri üçüncü sınıf canlılar ünitesinin kazanımını hedefler: canlıların temel yaşam olaylarını örneklerle açıklama. Oyun yedi olayı ayrı ayrı ezberletmek yerine her birini bir canlıya bağlar, çünkü kazanımın istediği şey listenin kendisi değil, bir varlığın neden canlı sayıldığını anlamaktır. Sitedeki Canlı - Cansız Sınıflama oyunu varlığı ikiye ayırır, Canlılar Dünyası ise canlıyı gruplara sokar; bu oyun ikisinin arasındaki boşluktadır ve canlılığın ölçütünü sorar. Dördüncü sınıfta besin içerikleri ve sindirim konularına geçmeden önce bu ölçütün oturmuş olması gerekir.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Yaşam Olayını Tanı konusunda bir olay anlatılır ve hangi yaşam olayı olduğu sorulur; terlemek boşaltım, göz bebeğinin küçülmesi uyarana tepkidir. Bitkilerde konusunda bitkinin aynı işleri nasıl yaptığı çalışılır: kökün suya yönelmesi hareket, yaprak dökümü boşaltım, küstüm otunun yapraklarını kapatması tepkidir. Hayvanlarda ve İnsanda konusunda aynı olayların farklı organlarla nasıl gerçekleştiği görülür; balık solungaçla, kurbağa yavruyken solungaçla, yetişkinken akciğerle solunum yapar. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, karıştırılan kavramı da hatırlatır.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bir çocuk "kedi canlıdır" cümlesini rahatlıkla kurar, ama aynı çocuk çoğu zaman "bitkiler solunum yapmaz" diye düşünür. İki bilgi birbirini hiç yoklamaz, çünkü canlılık zihinde bir ölçüt olarak değil, tanıdık hayvanların listesi olarak durur. Bu oyunun bütün ağırlığı o ölçütü kurmaya verilmiştir. Bankanın omurgası bitki eksenidir ve sebebi ölçülmüştür: canlılığı hayvana bakarak tanımlayan çocuk bitkiyi eksik bir canlı sanır. Dört yanılgı hep birlikte gelir. Bitkiler hareket etmez sanılır, oysa kökün suya ve gövdenin ışığa yönelmesi hareketin kendisidir; hareket yalnızca yer değiştirmek değildir. Bitkiler solunum yapmaz sanılır, çünkü fotosentez ile solunum aynı şey zannedilir; oysa fotosentez besini üretir ve yalnız ışıkta olur, solunum ise o besindeki enerjiyi açığa çıkarır ve gece gündüz sürer. Bitkilerde boşaltım yok sanılır, oysa yaprak dökümü, terleme ve reçine salgılamak boşaltımdır. Bitkiler tepki vermez sanılır, oysa küstüm otu dokunulduğunda yapraklarını kapatır. Oyun bu dört yanılgının hepsini iki yönden birden yoklar: önce bitkinin o işi nasıl yaptığı sorulur, sonra "yapmaz mı?" biçiminde tersten sorulur. Tek yönlü sorulsaydı çocuk yalnızca yeni bir ezber kurardı. Fotosentez ile solunum ayrımı ayrıca korunmuştur: cevap solunum olduğunda fotosentez mutlaka şıklarda durur, yoksa soru kendi ayrımını hiç ölçmemiş olur. Öğretmen için değerli olan taraf şudur: yedi yaşam olayı bir liste gibi ezberlendiğinde sınavda işe yarar ama hiçbir yeni durumu çözmez. Ölçüt olarak kurulduğunda ise çocuk robotun, mumun ve pas tutan çivinin neden canlı olmadığını kendi başına söyleyebilir.

Müfredat Uyumu

Yaşam olayları: beslenme, solunum, boşaltım, hareket, büyüme ve gelişme, üreme, uyarılara tepki verme. Beslenme ile solunumun farkı, fotosentez ile solunumun farkı, boşaltımın yolları (ter, idrar, soluk verme, yaprak dökümü, terleme). Bitkilerde yaşam olayları: yönelme hareketi, kendi besinini üretme, tohumla üreme, çimlenme ve büyüme, dokunmaya ve ışığa tepki. Hayvanlarda ve insanda yaşam olayları: solungaç ve akciğerle solunum, hazır beslenme, yumurta ve doğurmayla üreme, kış uykusunda yavaşlayan ama durmayan yaşam olayları. Canlı ile cansızın ayrımında tek bir olayın yetmemesi. İlkokul üçüncü ve dördüncü sınıf fen bilimleri canlılar konusuyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce sınıfa tek soru sorun: bir robot neden canlı değildir? Gelen cevaplar genellikle hareket ve tepki üzerinden kurulur ve tam da bu yüzden eksiktir; listeyi tahtaya yazdırıp hangilerinin robotta bulunmadığını işaretletin. Sınıfa bir saksı bitkisi getirin ve pencere kenarına koyup bir hafta gözlemletin, gövdenin eğildiğini kendileri görsün. Yaprak dökümünü boşaltım olarak anlatırken kuru bir yaprağı elden ele dolaştırın; çocuklar yaprağın içindeki maddelerin atıldığını somut bir nesneyle daha hızlı bağlar. Fotosentez ile solunumu ayırmak için tahtayı ikiye bölün ve iki sütuna ne zaman, ne alır, ne verir sorularını yazdırın. Tur sırasında bitki sorularında sınıfa önce oylama yaptırın, sonra cevabı açın; bitkilerle ilgili yanılgılar açıkça görünür hâle gelince düzelmesi kolaylaşır. Turdan sonra her öğrenciden kendi seçtiği bir canlı için yedi yaşam olayını tek tek yazmasını isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Canlıların ortak özellikleri nelerdir?

Beslenme, solunum, boşaltım, hareket, büyüme ve gelişme, üreme ve uyarılara tepki verme. Bir varlığın canlı sayılması için bu yedi olayın hepsini birden gerçekleştirmesi gerekir; yalnız birini ya da ikisini yapmak yetmez.

Bitkiler solunum yapar mı?

Evet, bitkiler de oksijen alıp karbondioksit vererek solunum yapar ve bunu gece gündüz sürdürür. Fotosentez ayrı bir olaydır: yalnız ışık varken olur ve bitkinin besinini üretir. Solunum ise o besindeki enerjiyi açığa çıkarır.

Bitkiler hareket eder mi?

Eder, ama yer değiştirerek değil yönelerek. Kök suyun olduğu yöne uzar, gövde ışığa doğru eğilir, ayçiçeği başını güneşe çevirir. Hareket yalnızca yürümek demek değildir.

Bitkilerde boşaltım nasıl olur?

Üç yolla: yapraklardan su buharı vererek (terleme), işe yaramayan maddeleri yapraklarda toplayıp yaprağı dökerek ve reçine gibi salgılar üreterek. Boşaltım yalnız hayvanlara özgü değildir.

Beslenme ile solunum arasındaki fark nedir?

Beslenme besini almaktır, solunum ise o besindeki enerjiyi kullanılabilir hâle getirmektir. Bu yüzden yemek yemiş olmak yetmez, nefes almadan da duramayız; iki olay birbirini tamamlar.

Hareket eden her varlık canlı mıdır?

Hayır. Bir robot hareket eder ve komutlara tepki verir ama büyümez, üremez ve boşaltım yapmaz. Canlılık tek bir olayla değil, yedi yaşam olayının birlikte görülmesiyle belirlenir.

Ders: Fen Bilimleri | Seviye: 3. - 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Fen Bilimleri Oyunları (34 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Fen Bilimleri Oyunları