Mevsimlerin Oluşumu Oyunu - Dünya'nın Hareketleri

Mevsimlerin Oluşumu, dördüncü sınıf öğrencilerinin Dünya'nın dönme ve dolanma hareketlerini, bu hareketlerin sonucunda oluşan gece ile gündüzü ve mevsimleri çalıştığı bir fen bilimleri oyunudur. Ekranda soru belirir ve öğrenci dört seçenek arasından doğru cevabı seçer. Her cevaptan sonra kısa bir açıklama, olayın sebebini söyler.

Öğrenme Hedefleri

MEB Fen Bilimleri dördüncü sınıf "Yer Kabuğu ve Dünya'mızın Hareketleri" ünitesini hedefler: Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönme hareketini ve Güneş çevresindeki dolanma hareketini tanıma; iki hareketin sürelerini bilme; dönme sonucu gece ile gündüzün oluştuğunu açıklama; dolanma ve eksen eğikliğinin mevsimleri oluşturduğunu kavrama; yörünge ve eksen kavramlarını ayırt etme; gündüz süresinin yıl içinde neden değiştiğini açıklama. Sitedeki Güneş Sistemi oyunu gezegenleri tanıtır, Ayın Evreleri oyunu Ay'ın hareketlerini ele alır, Takvim ve Mevsimler oyunları ise mevsim adlarını aylarla eşleştirir; bu oyun mevsimin neden oluştuğunu soran ilk oyundur.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Dünya'nın Hareketleri konusunda dönme ile dolanmanın adı, süresi, yönü ve sonuçları sorulur. Gece ve Gündüz konusunda aydınlık ve karanlık yarım küreler, Güneş'in doğup batmış gibi görünmesi ve gölge boyunun gün içinde değişmesi gelir. Mevsimler konusunda mevsimlerin sebebi, iki yarım kürenin ters mevsimleri, ışınların geliş açısı ve dönüm tarihleri sorulur. Her sorunun ardından çıkan açıklama, cevabın hangi harekete ve hangi sebebe dayandığını söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu ünitede tek bir kavram yanılgısı bütün konuyu gölgeliyor: yazın havanın sıcak olmasının Dünya'nın Güneş'e yaklaşmasından kaynaklandığı inancı. Yalnız çocuklar değil, yetişkinlerin de çoğunluğu böyle düşünüyor, çünkü açıklama kulağa çok makul geliyor. Oyun bu açıklamayı hiçbir sorunun doğru cevabı yapmaz; buna karşılık mevsim sorularının şıklarında sürekli karşınıza çıkarır ve her seferinde neden yanlış olduğunu söyler. İki kesin kanıt bankada duruyor. Birincisi, Türkiye'de yaz yaşanırken Avustralya'da kış yaşanmasıdır. Dünya'nın Güneş'e uzaklığı iki ülke için aynıdır; uzaklık sebep olsaydı ikisinde de aynı mevsim olurdu. İkincisi daha çarpıcıdır: Dünya Güneş'e en yakın olduğu dönemde bizde ocak ayı, yani kış yaşanır. Gerçek sebep ışığın geliş açısıdır. Eksen yaklaşık yirmi üç derece eğik olduğu için, Dünya dolanırken bir yarım küre Güneş'e daha dönük, öteki daha eğik durur. Dik gelen ışınlar dar bir alana yoğunlaşıp orayı çok ısıtır; eğik gelen aynı ışık geniş bir alana yayılır ve her yeri daha az ısıtır. İkinci sık karışıklık iki hareketin adıdır. Gece ile gündüz dönmeden, mevsimler dolanmadan doğar. Çocuk iki adı ezberleyip hangisinin hangi sonucu verdiğini hiç sormayabilir ve şıklar farklı olsaydı tanıdık kelimeyi seçerek de kazanırdı. Bu yüzden biri hakkında sorulan her soruda öteki de şıklarda bulunur: dönme sorulurken dolanma da seçenektedir. Böylece öğrenci iki hareketi birbirinden ayırmak zorunda kalır. Üçüncü nokta gece kavramıdır. Küçük yaşta çocukların bir kısmı Güneş'in geceleri söndüğünü ya da Ay'ın Güneş'i kapattığını düşünür. Oyun bunu ayrı bir soruyla ele alır: Güneş sürekli ışık verir, gece yalnızca bulunduğumuz bölgenin Güneş'e sırtını çevirmesidir.

Müfredat Uyumu

Dünya'nın dönme hareketi ve süresi (24 saat), dolanma hareketi ve süresi (365 gün), eksen ve yörünge kavramları, eksen eğikliği, dönme yönü, gece ile gündüzün oluşumu, aydınlık ve karanlık yarım küre, Güneş'in doğup batmış gibi görünmesi, gün içinde gölge boyunun değişmesi, gündüz süresinin yıl içinde değişmesi, mevsimlerin oluşumu ve ışınların geliş açısı, iki yarım kürede mevsimlerin ters yaşanması, 21 Haziran ve 21 Aralık, ekvatorda mevsimlerin belirgin olmaması. İlkokul dördüncü sınıf Fen Bilimleri Dünya'nın hareketleri konusuyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce sınıfta iki dakikalık bir gösteri yapın. Bir küre ya da top alın, bir öğrenci elinde el fenerini Güneş gibi tutsun. Küreyi kendi ekseninde çevirin ve aydınlık yüzün nasıl yer değiştirdiğini gösterin; gece ile gündüz burada bir cümleyle anlaşılır. Sonra küreyi eğik tutarak fenerin çevresinde dolaştırın ve fenerin ışığının bir seferde kuzeye, bir seferde güneye daha dik geldiğini fark ettirin. Mevsimler turunda uzaklık şıkkı ekrana geldiğinde durun ve sınıfa sorun: Avustralya'da şimdi hangi mevsim? Uzaklık aynıysa mevsimler nasıl ters olabilir? Bu soru yanılgıyı bir çırpıda kırar. Işınların açısını göstermek için el fenerini bir kâğıda önce dik, sonra eğik tutun ve aydınlanan alanın büyüdüğünü, parlaklığın azaldığını gördürtün. Dünya'nın Hareketleri turunda dönme ve dolanma şıkları birlikte geldiğinde öğrencilerden hangi kelimenin sorulduğunu yüksek sesle okumalarını isteyin; ilk turda çoğu bunu atlar. Tur sonunda sınıfa küçük bir soru bırakın: Dünya dönmeyi bıraksa mevsimler devam eder mi?

Sıkça Sorulan Sorular

Ders: Fen Bilimleri | Seviye: 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Fen Bilimleri Oyunları (27 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

• 4. Sınıf Oyunları

Benzer Fen Bilimleri Oyunları

• Sınıflandırma Yarışı — Canlı-cansız, duyular ve daha fazlası!
• Canlı - Cansız Sınıflama — Varlıkları canlı ve cansız olarak ayır!
• Vücudumuzu Tanıyalım — Organları doğru sisteme yerleştir!