Nezaket Kuralları Oyunu - Sihirli Sözcükler

Nezaket Kuralları ve Sihirli Sözcükler, birinci sınıftan üçüncü sınıfa kadar öğrencilerin hangi durumda hangi nezaket sözünü söyleyeceğine karar verdiği bir hayat bilgisi oyunudur. Ekrana somut bir durum gelir ve dört seçenekten doğru söz seçilir. Üç konu vardır: okulda nezaket, evde ve toplumda nezaket, sihirli sözcüklerin kendisi.

Öğrenme Hedefleri

MEB Hayat Bilgisi birinci sınıf kazanımını hedefler: iletişim kurarken nezaket kurallarına uyma; teşekkür etme, özür dileme ve rica etme ifadelerini yerinde kullanma. Sitedeki Doğru Davranış mı? oyunu fiziksel davranışları değerlendirir: çöpü nereye atmalı, sıraya girmeli mi, hapşırırken ağzı kapatmalı mı. İçinde iki tane nezaket maddesi vardır ama ikisi de teşekkür eksenlidir ve sözcüklerin birbirinden ayrılması hiç sorulmaz. Bu oyunun ekseni sözün kendisidir: hangi durumda hangi sözcük söylenir?

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Ekranda kısa bir durum belirir: arkadaşından silgi istiyorsun, yanlışlıkla birinin ayağına bastın, komşun hastalanmış. Dört seçenekten uygun söz seçilir. Sihirli Sözcükler konusunda soru tersine döner ve sözün kendisi sorulur: lütfen ne zaman söylenir, afiyet olsun kime denir, özür dilerim ile affedersiniz arasındaki fark nedir. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, sözün neden oraya uyduğunu ve hangi sözle karıştırıldığını söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Nezaket sözleri okulda genellikle bir liste hâlinde öğretilir ve çocuk hepsini ezberler. Sorun listede değil, sözlerin yerini bulmaktadır. En çok karışan çift lütfen ile rica ederimdir ve karışmalarının sebebi ikisinin de kibar söz diye öğretilmesidir. Oysa bu ikisi bir konuşmanın iki ayrı ucunda durur: lütfen bir şey isterken söylenir ve ricayı başlatır, rica ederim ise teşekküre verilen karşılıktır ve ricayı kapatır. Oyunda biri cevap olduğunda öteki mutlaka seçeneklerin arasındadır. Bu bilinçli bir karardır; yanılgının karşılığı şıklarda bulunmazsa, ikisini karıştıran çocuk eleyerek doğruyu bulur, ekranda her şey yolunda görünür ve öğretmen hatayı hiç göremez. İkinci karışan çift özür dilerim ile affedersinizdir ve ayrım bir hata olup olmamasındadır. Bir şeyi kırdığımızda, birinin ayağına bastığımızda özür dileriz, çünkü ortada yapılmış bir hata vardır. Yol sorarken ya da birinin önünden geçerken ise hata yoktur; yalnızca birini rahatsız ediyoruzdur ve o zaman affedersiniz deriz. Burada bir dürüstlük notu gerekir: Türkçede bu iki söz bazı durumlarda örtüşür, örneğin araya girmek küçük bir kusur sayılabildiği için orada iki söz de kullanılabilir. Böyle bir madde ayrımı ölçmez, yalnızca çocuğu cezalandırır. Bu yüzden bankadaki maddeler yalnız net durumlardan seçilmiştir. Üçüncü bir tasarım kararı soruların biçimiyle ilgilidir. Sorular tanım sormaz, durum anlatır. "Teşekkür ne demektir?" sorusu nezaketi bir sözlük maddesine indirir; oysa kazanımın istediği şey sözcüğü tanımak değil, onu yerinde kullanmaktır. Bankadaki soruların neredeyse tamamı somut bir an anlatıp "ne dersin?" diye sorar. Son olarak oyun nezaketin yalnız sözden ibaret olmadığını da hatırlatır: sıra beklemek, otobüste yer vermek, konuşanın sözünü kesmemek ve sesi alçaltmak da bu konunun parçasıdır ve bankada birer soru olarak durur.

Müfredat Uyumu

Nezaket sözleri ve kullanım yerleri: lütfen (bir şey isterken), teşekkür ederim (iyilik görünce), rica ederim (teşekküre karşılık), özür dilerim (hata yapınca), affedersiniz (birini rahatsız ederken, izin isterken), geçmiş olsun (hastalanana ya da kaza geçirene), afiyet olsun (yemek yiyene), kolay gelsin (çalışana), buyurun (ikram ederken ve davet ederken), günaydın ve hoş geldin (selamlaşma ve karşılama). Nezaketin davranış boyutu: sıra beklemek, yer vermek, sözü kesmemek, sesi alçaltmak. Lütfen ile rica ederim ve özür dilerim ile affedersiniz ayrımları. İlkokul birinci, ikinci ve üçüncü sınıf hayat bilgisi ile değerler eğitimi konularıyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce tahtaya iki cümle yazın: "Silgini verir misin lütfen?" ve "Rica ederim." Sınıfa tek soru sorun: hangisi konuşmayı başlatır, hangisi bitirir? Ayrım bu tek soruyla oturur. Sonra iki öğrenciye canlandırtın; silgi alıp verme sahnesi üç sözü birden içerir: lütfen, teşekkür ederim, rica ederim. Özür ile affedersiniz ayrımı için iki sahne kurdurun: birinde bir bardak devrilsin, öbüründe biri yol sorsun. Hangi sahnede hata var diye sordurun. Sınıfa bir hafta boyunca sihirli sözcük panosu tutturabilirsiniz: bir öğrenci bir sözü yerinde kullandığında adı panoya yazılır. Rol oyunları bu konuda ekrandan daha etkilidir; oyunu alıştırmanın pekiştirmesi olarak kullanın. Geçmiş olsun, afiyet olsun ve kolay gelsin sözlerini günlük hayattan örneklerle eşleştirtin: hasta olan, yemek yiyen ve çalışan kişi. Turdan sonra her öğrenciden o gün kullandığı bir nezaket sözünü ve nerede kullandığını anlatmasını isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

"Lütfen" ile "rica ederim" arasındaki fark nedir?

Lütfen bir şey isterken söylenir ve ricayı başlatır: "Silgini verir misin lütfen?" Rica ederim ise birisi bize teşekkür ettiğinde söylenir ve konuşmayı kapatır. İkisi bir konuşmanın iki ayrı ucundadır; bu yüzden birinin yerine öteki söylenemez.

"Özür dilerim" ile "affedersiniz" ne zaman kullanılır?

Özür dilerim yapılmış bir hata için söylenir: birinin ayağına basmak, bir bardağı kırmak gibi. Affedersiniz ise hata olmadan, yalnızca birini rahatsız ederken söylenir: yol sormak, birinin önünden geçmek, konuşan birine yaklaşmak gibi.

"Geçmiş olsun" kime söylenir?

Hastalanan ya da bir kaza geçiren kişiye söylenir; iyileşmesini ve o kötü durumun geçmesini dileriz. Yemek yiyene afiyet olsun, çalışana ise kolay gelsin denir.

"Buyurun" ne anlama gelir?

Bir şey ikram ederken ya da birini içeri davet ederken söylenir. Lütfen ile karıştırılmamalıdır: buyurun verirken, lütfen isterken kullanılır.

Nezaket yalnız sözden mi ibarettir?

Hayır. Sıra beklemek, otobüste yaşlı birine yer vermek, konuşanın sözünü kesmemek ve kalabalıkta sesi alçaltmak da nezakettir. Söylediklerimiz kadar nasıl davrandığımız da karşımızdaki kişiye değer verdiğimizi gösterir.

Bu oyun kaçıncı sınıf için uygundur?

Öncelikle birinci sınıf içindir; kazanım birinci sınıf hayat bilgisi programında yer alır. İkinci ve üçüncü sınıfta değerler eğitimi çalışmalarında ve gün başı etkinliklerinde ısınma oyunu olarak da kullanılabilir.

Ders: Hayat Bilgisi | Seviye: 1. - 3. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Hayat Bilgisi Oyunları (27 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Hayat Bilgisi Oyunları