Sıfır Atık Oyunu - Azalt, Yeniden Kullan, Geri Dönüştür

Sıfır Atık Oyunu, üçüncü sınıf öğrencilerinin çöpe giden şeyleri daha doğmadan fark etmesini sağlayan bir hayat bilgisi oyunudur. Üç ayrı soru çalışılır. İlki, bir davranışın atık basamaklarının hangisine ait olduğunu sorar: azaltmak mı, yeniden kullanmak mı, geri dönüştürmek mi? İkincisi evdeki kompost kutusuna nelerin girip nelerin girmediğini sınar. Üçüncüsü de sıradan çöpe atılmaması gereken pil, elektronik cihaz, kızartma yağı ve ilaç atığının nereye götürüleceğini öğretir.

Öğrenme Hedefleri

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Hayat Bilgisi 3. sınıf programının Doğa ve Çevre öğrenme alanındaki HB.3.5.4 öğrenme çıktısına dayanır: çevresel sürdürülebilirliğe yönelik kaynaklardan bilgi toplayabilme. Oyun bu çıktının atıkla ilgili kısmını somut kararlara çevirir. Sitedeki Geri Dönüşüm Oyunu kâğıt, plastik, cam ve metali doğru kutuya ayırtır; Tasarruf Dedektifi bir davranışın tasarruf mu israf mı olduğunu sorar. Sıfır Atık Oyunu ikisinin sormadığı soruyu sorar: hangi adım önce gelir, mutfak artığının hangisi toprağa döner ve tehlikeli atık hangi özel noktaya gider?

Nasıl Oynanır?

Öğretmen önce konuyu seçer. Azalt, Yeniden Kullan, Geri Dönüştür konusunda ekrana gelen davranış üç kutudan birine yerleştirilir. Kompost konusunda iki kutu vardır: kompost kutusuna girer ya da girmez. Özel Atıklar konusunda dört hedef bulunur: atık pil kutusu, elektronik atık noktası, atık yağ bidonu ve eczane. Karışık seçildiğinde üç konunun öğeleri sırayla gelir. Kolay seviye altı, orta seviye dokuz, zor seviye on iki öğe getirir. İlk dokunuşta doğru cevap puan kazandırır; yanlış kutu soluklaşır ve ikinci deneme cezasızdır. Her cevabın ardından kısa bir açıklama belirir ve kararın gerekçesini tek cümleyle söyler. Akıllı tahtada iki öğrenci aynı anda yarışabilir.

Yazdırılabilir Çalışma Yaprağı

Sıfır Atık Oyunu çalışma yaprağını indir (PDF)

Tüm PDF ödevleri ve çalışma yaprakları

Bu Oyun Neden Faydalı?

Çocuklar sıfır atığı çoğu zaman yalnız geri dönüşüm sanır. Oysa basamakların en üstünde azaltmak durur: pipeti hiç istememek, tek tek paketlenmiş bisküvi yerine büyük paket seçmek, meyveyi plastik kaba dizilmiş hâlde değil dökme almak. Bu kararlarda atık hiç oluşmaz, dolayısıyla toplanması, taşınması ve fabrikada eritilmesi de gerekmez. İkinci basamak yeniden kullanmaktır; boş kavanoz bakliyat saklar, küçülen mont bir kuzene geçer, eski tişört toz bezi olur. Geri dönüştürmek ancak bunların ardından, eşya artık gerçekten kullanılamaz hâle geldiğinde gelir. Oyunun geri dönüştür kutusundaki her öğe bu yüzden kırık, delik ya da çatlaktır. Sağlam bir kavanozu doğrudan cam kutusuna atmak geri dönüşüm sayılsa da daha iyi bir seçeneği atlamaktır. Bazı davranışlar iki basamağa birden uyar ve oyun bu durumu saklamaz, açıkça kurala bağlar: iki basamak birlikte uyduğunda üstteki doğru kabul edilir. Okula her gün aynı matarayı götürmek mataranın yeniden kullanılmasıdır, ama asıl kazanç her sabah bir pet şişenin hiç satın alınmamasıdır; cevap bu yüzden azalttır ve açıklama öbür basamağı da adıyla anar. Kompost bölümünde ölçülen yanılgı "yiyecekse kompost olur" kısayoludur. Kutuya girmeyen öğelerin hepsi mutfaktan seçildi: tavuk kemiği, peynir, yoğurt, kıyma, balık kılçığı ve kızartma yağı. Evde yapılan kompostta et ile süt ürünleri kokar, fare ve böcek çeker. Ters yönde de sürprizler var; yumurta kabuğu, kahve telvesi ve bahçedeki kuru yapraklar çöp gibi görünür ama güzel bir toprağa dönüşür. Muz kabuğunun üstündeki küçük çıkartma etiket ise kompostluk bir şeyin üstünde duran plastiktir ve sökülmesi gerekir. Özel atıklarda kelime tuzakları kurulmuştur. Pili çıkarılmış bozuk oyuncak robotun adında pil geçer ama o artık elektronik atıktır. Tarihi geçmiş balık yağı şurubunun adında yağ geçer ama atık yağ bidonuna değil eczaneye götürülür. Öğrenci adın içindeki kelimeye değil, eşyanın kendisine bakmayı öğrenir. Kaynağına göre cevabı değişen ekmek, narenciye kabuğu, ampul ve motor yağı gibi öğeler bilerek oyuna alınmadı; böylece öğretmen kendi ders kitabıyla çelişen bir soruyla karşılaşmaz.

Müfredat Uyumu

Sıfır atık yaklaşımı ve basamak sırası: önce azalt, sonra yeniden kullan, en son geri dönüştür. Gereksiz ambalajdan ve tek kullanımlık ürünlerden kaçınma. Eşyaların ömrünü uzatma, bağışlama ve başka amaçla kullanma. Evsel organik atıklar ve kompost: sebze ve meyve kabukları, çay posası, kahve telvesi, yumurta kabuğu, kuru yaprak; komposta konmayan et, süt ürünü ve yağ. Özel atıklar ve toplama noktaları: atık pil kutusu, elektronik atık toplama noktası, belediyenin atık yağ bidonu, eczanedeki atık ilaç kutusu. Maarif Modeli 3. sınıf Hayat Bilgisi, Doğa ve Çevre öğrenme alanı, HB.3.5.4. Dördüncü sınıf Fen Bilimleri geri dönüşüm konusunda tekrar amacıyla da kullanılabilir.

Öğretmenler İçin İpuçları

Derse sınıfın çöp kutusuyla başlayın. Bir günlük çöpü birlikte inceleyin ve her parça için şu soruyu sorun: bu hiç gelmeyebilir miydi? Hiç gelmeyebilecek olanlar azalt basamağına, başka işte kullanılabilecekler yeniden kullan basamağına yazılır; geriye kalanlar geri dönüşüm kutularına gider. Oyunu oynadıktan sonra okulun ya da mahallenin atık pil kutusunun, en yakın eczanenin ve belediyenin atık yağ noktasının yerini öğrencilerle birlikte bulun. Evde kızartma yağını biriktirmek için boş bir şişe ayırmalarını ve bir hafta sonra ne kadar yağ toplandığını sınıfa anlatmalarını isteyin. Okul bahçesi varsa küçük bir kompost kutusu kurmak kazanımı kalıcı hâle getirir. Kuru yaprakla sebze kabuğunu katman katman koymak kokuyu önler ve öğrenciler birkaç haftada toprağın oluşumunu kendi gözleriyle izler.

Sıkça Sorulan Sorular

Sıfır atığın basamakları hangi sırayla gelir?

Önce azaltmak gelir: atığın hiç oluşmaması için gereksiz ambalajı ve tek kullanımlık ürünü almamak. Sonra yeniden kullanmak: elimizdeki eşyayı atmadan yine ya da başka bir işte kullanmak. Geri dönüştürmek en son basamaktır ve artık kullanılamayan eşyalar içindir.

Bir davranış hem yeniden kullanma hem azaltma sayılırsa hangisi doğru?

Oyunda iki basamak birlikte uyduğunda üstteki doğru kabul edilir. Her gün aynı matarayı kullanmak matarayı yeniden kullanmaktır, ama asıl sonuç pet şişe hiç alınmadığı için atığın azalmasıdır; bu yüzden cevap azalttır. Açıklama öbür basamağı da adıyla anar.

Kompost kutusuna neler atılır, neler atılmaz?

Sebze ve meyve kabukları, çay posası, kahve telvesi, yumurta kabuğu, solmuş çiçekler ve kuru yapraklar kompost kutusuna atılır. Et, kemik, balık, peynir ve yoğurt gibi süt ürünleri ile sıvı yağ ev kompostuna konmaz; kokar ve haşere çeker.

Atık pil, kızartma yağı ve eski ilaçlar nereye götürülür?

Biten piller okullarda ve marketlerde bulunan atık pil kutusuna atılır. Kızartma yağı soğuyunca bir şişede biriktirilir ve belediyenin atık yağ bidonuna götürülür; lavaboya dökülmez. Tarihi geçmiş ya da artan ilaçlar eczanedeki atık ilaç kutusuna bırakılır. Bozuk telefon, şarj aleti ve pilleri çıkarılmış oyuncaklar ise elektronik atık noktasına gider.

Bu oyun Geri Dönüşüm Oyunu ile aynı şeyi mi öğretiyor?

Hayır. Geri Dönüşüm Oyunu atığın kâğıt, plastik, cam ya da metal mi olduğunu sorar. Sıfır Atık Oyunu geri dönüşümden önce gelen iki basamağı, kompostu ve özel atıkları çalıştırır. İki oyun art arda oynandığında konu baştan sona tamamlanır.

Ders: Hayat Bilgisi | Seviye: 3. - 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Hayat Bilgisi Oyunları (36 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Hayat Bilgisi Oyunları