Sesin Özellikleri Oyunu - Şiddet, Yükseklik ve Yayılma

Sesin Özellikleri, üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerinin sesin nasıl oluştuğunu, doğal ve yapay ses kaynaklarını, sesin şiddeti ile yüksekliği arasındaki farkı ve sesin hangi ortamlarda yayıldığını çalıştığı bir fen oyunudur. Ses kirliliği ve ses yalıtımı da aynı oyunda yer alır. Ekranda soru belirir ve öğrenci dört seçenek arasından doğru cevabı seçer.

Öğrenme Hedefleri

MEB Fen Bilimleri üçüncü sınıf "Çevremizdeki Işık ve Sesler" ve dördüncü sınıf "Aydınlatma ve Ses Teknolojileri" ünitelerini hedefler: sesin titreşimle oluştuğunu fark etme, doğal ve yapay ses kaynaklarını ayırt etme, sesin şiddeti ile yüksekliğini birbirinden ayırma, sesin katı, sıvı ve gaz ortamlarda yayıldığını ancak boşlukta yayılmadığını kavrama, ses kirliliğinin sebeplerini ve ses yalıtımının önemini açıklama. Sitedeki Işık ve Gölge oyunu aynı ünitenin ışık yarısını çalıştırır; bu oyun ses yarısını tamamlar.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Ses Kaynakları ve Titreşim konusunda sesin nasıl oluştuğu ve hangi kaynakların doğal hangilerinin yapay olduğu sorulur. Şiddet ve Yükseklik konusunda kuvvetli, zayıf, ince ve kalın kavramları karşılaştırmalı olarak gelir. Yayılma ve Ses Kirliliği konusunda sesin hangi ortamlarda ilerlediği, yankı, ses kirliliği ve yalıtım sorulur. Her cevaptan sonra kısa bir açıklama, cevabın neden o olduğunu söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu ünitenin en büyük tuzağı günlük dilin kendisidir. Sesin iki ayrı özelliği vardır ve Türkçede ikisine birden çoğu zaman aynı kelime kullanılır. Şiddet, sesin kuvvetli mi zayıf mı olduğudur; yükseklik ise ince mi kalın mı olduğudur. Bir çocuk televizyonun sesini açtığında da "sesi yükselttim" der, ince bir ses duyduğunda da "çok yüksek bir ses" der. Oysa biri şiddet, öteki yüksekliktir. İki özellik de az ve çok ölçeğinde olduğu için, hangi özelliğin sorulduğunu hiç düşünmeden yalnız miktara bakan bir öğrenci soruların yarısını doğru yapar ve eksikliği sınıfta fark edilmez. Oyunun soru bankası bunu engellemek için kurulmuştur: cevabı bir eksene ait olan her soruda öteki eksenden bir terim de şıklar arasında bulunur. Kalın ses sorulurken kuvvetli ve zayıf da seçeneklerdedir, şiddet sorulurken yükseklik de oradadır. Böylece öğrenci iki ekseni birbirinden ayırmak zorunda kalır. İkinci yaygın yanılgı sesin yalnız havada yayıldığı inancıdır. Oyun bunu bir çeldirici olarak ekrana koyar ve katıda, sıvıda yayılmayı ayrı ayrı sorar; boşlukta neden yayılmadığını da astronot örneğiyle gösterir.

Müfredat Uyumu

Sesin titreşimle oluşması, doğal ve yapay ses kaynakları, insan sesinin oluşumu, işitme ve kulak, sesin şiddeti (kuvvetli ve zayıf ses, desibel), sesin yüksekliği (ince ve kalın ses), sesin katı, sıvı ve gaz ortamlarda yayılması, boşlukta yayılmaması, yankı, ses kirliliği ve ses yalıtımı. İlkokul üçüncü ve dördüncü sınıf Fen Bilimleri ses konularıyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Oyuna başlamadan önce sınıfta iki deney yapın; ikisi de bir dakikadan kısa sürer. Önce herkes elini boğazına koyup konuşsun, titreşimi hissetsinler. Sonra bir öğrenci kulağını sıraya dayasın ve sıranın öbür ucuna hafifçe vurun; sesin tahtadan geçtiğini kendi kulağıyla duysun. Şiddet ve Yükseklik turunda şıklarda hem kuvvetli-zayıf hem ince-kalın olduğunu fark ettirin ve sorun: bu soru hangisini soruyor? Öğrencilerin çoğu ilk turda ikisini karıştırır, ikinci turda ayırt etmeye başlar. Aynı notayı bir kez hafif bir kez kuvvetli çalarak şiddetin değiştiğini, sonra iki farklı telle çalarak yüksekliğin değiştiğini duyurun. Yayılma turunda astronot sorusu geldiğinde durun ve sınıfa sorun: Ayda bağırsak duyulur muyuz? Bu soru boşluk kavramını bir cümlede oturtur.

Sıkça Sorulan Sorular

Sesin şiddeti ile yüksekliği arasındaki fark nedir?

Şiddet sesin kuvvetli mi zayıf mı olduğunu, yükseklik ise ince mi kalın mı olduğunu anlatır. Fısıltı ile bağırma arasındaki fark şiddettir; davul ile flüt arasındaki fark yüksekliktir. İnce bir ses de çok kuvvetli olabilir, kalın bir ses de zayıf duyulabilir.

Ses nasıl oluşur?

Bütün sesler titreşimle oluşur. Bir cisim ileri geri hareket ederek titreşir ve bu titreşim çevresindeki maddeye aktarılarak kulağımıza ulaşır. Titreşim durduğunda ses de kesilir.

Ses hangi ortamlarda yayılır?

Ses katı, sıvı ve gaz ortamların hepsinde yayılır; en hızlı katılarda ilerler. Yalnız havada yayıldığı inanışı yanlıştır. Boşlukta ise yayılmaz, çünkü titreşimi taşıyacak madde yoktur.

Uzayda neden ses duyulmaz?

Uzay boşluktur, yani ses dalgasını taşıyacak tanecik bulunmaz. Bu yüzden astronotlar yan yana dururken bile birbirini doğrudan duyamaz ve telsizle konuşur.

Ses kirliliği nedir ve nasıl azaltılır?

İstenmeyen, rahatsız edici düzeydeki seslere ses kirliliği denir. Uzun süre maruz kalmak işitme kaybına yol açabilir. Binalarda ses yalıtımı yapmak, ağaçlandırma ve gürültülü araçları yerleşim yerlerinden uzak tutmak en etkili çözümlerdir.

Doğal ve yapay ses kaynağı ne demektir?

Doğal ses kaynakları doğada kendiliğinden oluşur: rüzgâr, yağmur, gök gürültüsü, şelale ve hayvan sesleri. Yapay ses kaynakları ise insan yapımıdır: korna, zil, radyo ve müzik aletleri.

Ders: Fen Bilimleri | Seviye: 3. - 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Fen Bilimleri Oyunları (27 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Fen Bilimleri Oyunları