Bağlantı İfadeleri Oyunu - Ama, Ayrıca ve Kısacası

Geçiş ve Bağlantı İfadeleri, öğrencinin bir cümledeki boşluğa hangi bağlantı ifadesinin geleceğine karar verdiği bir Türkçe oyunudur. Ekrana boşluklu bir cümle gelir, öğrenci dört seçenekten birini seçer. Dört konu vardır ve iki sınıf düzeyine ayrılır. İkinci ve üçüncü sınıflar için ve, ile, ama, çünkü, ya da konusu programın bağlama ögelerini çalıştırır. Dördüncü ve beşinci sınıflar için üç konu vardır: düşüncenin yönünü değiştirenler, ekleyen ve açıklayanlar, özetleyen ve sonuç bildirenler.

Öğrenme Hedefleri

İkinci ve üçüncü sınıfta Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türkçe programının bağlama ögeleri çıktısını hedefler: ikinci sınıfta "Konuşmalarında bağlama ögelerini (ile, ve, ama, çünkü) doğru kullanır" (T.K.2.3.f), üçüncü sınıfta aynı çıktı veya ile ya da eklenerek (T.K.3.3.ğ). Programın çıktısı konuşmaya ait; oyun bunun tanıma düzeyindeki karşılığını, ögeyi cümlenin anlamına göre seçmeyi ölçer. Dördüncü ve beşinci sınıfta ise metin içi geçiş ve bağlantı ifadelerinin anlama olan katkısını değerlendirmeyi hedefler. Sitedeki Sebep Sonuç oyunu yalnız neden-sonuç ilişkisine bakar ve orada da bağlacı değil olayı sorar; zıtlık, ekleme ve özetleme bildiren ifadeler depoda hiç geçmez. Cümlede Anlam İlişkileri oyunu ise eklere bakar. Bu oyun ayrı sözcüklere bakar ve iki oyun bir arada metin bağlarının iki yarısını tamamlar. Paragraf soruları, düşünceyi geliştirme yolları ve akıcı yazma becerisi bu ifadelerin doğru kullanımına dayanır.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Ekranda içinde boşluk bulunan bir cümle belirir ve altındaki dört seçenekten biri seçilir. Düşüncenin Yönünü Değiştirenler konusunda ama, fakat, ancak, oysa, buna rağmen ve yine de çalışılır. Ekleyen ve Açıklayanlar konusunda ayrıca, üstelik, hatta, özellikle ve örneğin gelir. Özetleyen ve Sonuç Bildirenler konusunda kısacası, özetle, sonuç olarak, bu yüzden ve demek ki bulunur. Bu üç konu dördüncü ve beşinci sınıf içindir. İkinci ve üçüncü sınıflar "ve, ile, ama, çünkü, ya da" konusunu seçer: her sorunun dört seçeneği dört ayrı işten gelir: birleştirme (ve, ile), karşıtlık (ama), sebep (çünkü) ve seçenek (veya, ya da). Birleştirme ve seçenek gruplarından her soruda yalnız bir öge bulunur. Ve, ile, ama ve çünkü ikinci sınıfın, veya ile ya da üçüncü sınıfın ögeleridir. Karışık seçeneği dört konunun hepsinden soru getirir. Her cevaptan sonra gelen açıklama, boşluğun iki yanındaki yargıların birbiriyle nasıl bir ilişki kurduğunu söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bağlaçlar çoğu zaman ezberle öğretilir: bir liste verilir, anlamları yazdırılır ve konu kapanır. Oysa çocuğun yaptığı hata listeyi bilmemek değildir; iki yargı arasında bir bağ olduğunu görüp o bağın yönünü okumamaktır. En sık görülen örnek şudur: "Çok çalıştı ___ başarılı olamadı" cümlesine çocuk sık sık çünkü getirir. Bir ilişki vardır, bu doğrudur; ama ilişki bir sebep ilişkisi değil bir karşıtlık ilişkisidir, çünkü çalışmak başarıyı beklettirirdi ve cümle tam tersini söylemektedir. Oyunun zıtlık sorularının hepsinde çünkü seçeneklerin arasında durur. Bu bilinçli bir karardır: yanılgının karşılığı şıklarda bulunmazsa, yanılgısı olan çocuk eleyerek doğruyu bulur, ekranda her şey yolunda görünür ve öğretmen hatayı hiç göremez. İkinci ve daha sessiz bir mesele şıkların kendisindedir. Ama, fakat ve ancak aynı işi görür; üçü bir soruda karşılaşırsa soru üç cevaplı hâle gelir ve hiçbir şey ölçmez. Bu yüzden her sorunun dört seçeneğinden tam olarak biri doğru cevabın işlev grubundandır, öbür üçü başka gruplardan gelir. Kural oyunun kendi verisine bakılarak değil, bağımsız yazılmış bir işlev tablosundan hesaplanarak doğrulanır; elle yazılmış bir seçenek listesinde bu kusur gözle görünmez. Üçüncü karar cümlelerin kendisiyle ilgilidir. Boşluğun iki yanındaki yargılar açıkça çelişmeli, açıkça eklenmeli ya da açıkça toparlanmalıdır. "Hava güzeldi ___ dışarı çıktık" gibi iki yönlü okunabilen bir cümlede hem ve hem bu yüzden savunulabilir ve soru tartışmalı hâle gelir. Bankadaki her cümle bu gözle yazılmıştır. Öğretmen için asıl kazanç şudur: bu ifadeler oturduğunda çocuk yalnız boşluk doldurmaz, okuduğu paragrafta yazarın düşüncesinin nerede döndüğünü, nerede güçlendiğini ve nerede toparlandığını görmeye başlar.

Müfredat Uyumu

İkinci ve üçüncü sınıf: bağlama ögeleri. Ve ile iki sözcüğü ya da iki cümleyi birleştirme; ile ile birlikteliği ve aracı bildirme (dedemle, makasla); ama ile karşıtlık; çünkü ile sebep; veya ve ya da ile iki seçenekten birini bildirme. Ve ile ile, veya ile ya da bazı cümlelerde birbirinin yerine geçtiği için bir soruda ikisi birden seçenek olmaz. Dördüncü ve beşinci sınıf: zıtlık bildiren ifadeler: ama, fakat, ancak, oysa, buna rağmen, yine de. Beklenen sonucun gerçekleşmemesi. Ekleme ve açıklama bildiren ifadeler: ayrıca, üstelik, hatta, özellikle, örneğin. Aynı yöndeki ikinci bir yargının eklenmesi, genelden örneğe inme, bir ögeyi öne çıkarma. Özetleme ve sonuç bildiren ifadeler: kısacası, özetle, sonuç olarak, bu yüzden, demek ki. Sayılanların tek yargıda toparlanması ve belirtilerden çıkarım yapılması. Aynı işlevdeki ifadelerin birbirinin yerine kullanılabilmesi. İkinci ve üçüncü sınıf konusu Maarif programının T.K.2.3.f ve T.K.3.3.ğ çıktılarına, öbür üç konu ilkokul dördüncü ve ortaokul beşinci sınıf Türkçe söz varlığı ve cümlede anlam konularına dayanır.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce tahtaya tek bir cümle yazın ve boşluğu üç ayrı ifadeyle doldurtun: "Çok çalıştı ___ başarılı olamadı." Sırasıyla ama, çünkü ve ayrıca koyup her birinde cümlenin ne anlama geldiğini söyletin. Çünkü konduğunda cümlenin saçmaladığı sınıfın kendisi tarafından fark edilir. Sonra üç işlev grubunu tahtaya üç sütun hâlinde yazdırın ve her gruba sınıftan örnek toplatın. Zıtlık grubunu çalışırken "beklerdik ama olmadı" kalıbını kullandırın; bu kalıp çocukların çoğunda anahtar işlevi görür. Ekleme grubunda üstelik ile hatta arasındaki farkı örnekle gösterin: üstelik aynı ağırlıkta bir bilgi ekler, hatta bir adım ileri taşır. Özetleme grubunda önce sınıfa üç dört şey saydırın, sonra tek cümleyle toparlatın; kısacası sözcüğü kendiliğinden gelir. Tur sırasında cevabı açmadan önce boşluğun iki yanındaki yargıların çelişip çelişmediğini sordurun. Turdan sonra her öğrenciden üç cümlelik kısa bir paragraf yazıp içinde üç işlevden birer ifade kullanmasını isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

İkinci ve üçüncü sınıflar hangi konuyu oynamalı?

"Ve, ile, ama, çünkü, ya da" konusunu. Programın ikinci sınıfta saydığı bağlama ögeleri ile, ve, ama ve çünkü, üçüncü sınıfta bunlara veya ile ya da eklenir. Öbür üç konudaki oysa, üstelik, kısacası gibi ifadeler dördüncü ve beşinci sınıfın düzeyindedir; Karışık seçeneği de onları getirir.

Bağlantı ifadesi ne işe yarar?

İki yargı arasındaki ilişkiyi kurar ve o ilişkinin yönünü okuyucuya söyler. Aynı iki cümle, aralarındaki bağlantı ifadesi değiştiğinde bambaşka bir anlam verir; bu yüzden ifade seçimi bir süs değil, anlamın kendisidir.

"Çok çalıştı ___ başarılı olamadı" cümlesinde boşluğa ne gelir?

Zıtlık bildiren bir ifade gelir: ama, fakat ya da ancak. Çalışmak başarıyı beklettirir, cümle ise tersini söyler. Buraya çünkü konursa cümle "başarısızlığın sebebi çalışmaktır" anlamına gelir ve saçmalar.

"Ayrıca" ile "üstelik" arasında fark var mıdır?

İkisi de aynı yönde bir bilgi ekler. Fark vurgudadır: ayrıca yeni bir bilgi ekler, üstelik ise eklenen bilginin ağırlığını artırır ve çoğunlukla olumsuz bir birikmede kullanılır. "Hatta" ise bir adım daha ileri taşır.

"Kısacası" ile "bu yüzden" aynı grupta mıdır?

İkisi de metni toparlayan grupta yer alır ama işleri farklıdır. Kısacası sayılanları tek bir yargıda özetler; bu yüzden ise birinci yargının doğurduğu sonucu bildirir. "Demek ki" ise belirtilerden yapılan bir çıkarımı gösterir.

Bir cümlede iki farklı bağlaç da doğru olabilir mi?

Bazı cümlelerde olabilir ve böyle cümleler soru olarak kullanılmaz. Bu oyunun bankasındaki her cümlede boşluğun iki yanındaki yargılar açıkça çelişir, açıkça eklenir ya da açıkça toparlanır; bu yüzden her sorunun tek bir savunulabilir cevabı vardır.

"Oysa" hangi durumlarda kullanılır?

Sanılan ile gerçek arasındaki karşıtlığı kurmak için kullanılır: "Herkes onu çalışkan sanıyor oysa ödevlerini hiç yapmıyor." Beklentiyi kuran bir yargıdan sonra gelir ve o beklentiyi bozar.

Ders: Türkçe | Seviye: 2. - 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Türkçe Oyunları (40 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Türkçe Oyunları