Doğada Yön Bulma Oyunu - Güneş, Yosun, Kutup Yıldızı ve Pusula

Doğada Yön Bulma, üçüncü sınıf öğrencilerinin elinde harita olmadan kuzeyi nasıl bulacağını çalıştığı bir hayat bilgisi oyunudur. Üç konu vardır: gündüz yön bulma, gece yön bulma, pusula ve araçlar. Sorular ipucunu ezberletmez, her ipucunun neden işe yaradığını sorar.

Öğrenme Hedefleri

MEB Hayat Bilgisi üçüncü sınıf kazanımını hedefler: doğadaki ipuçlarından ve araçlardan yararlanarak yönleri belirleme. Sitedeki Krokide Yönler oyunu kuşbakışı bir kroki üzerinde yön okutur; orada kuzey zaten kâğıdın üst tarafıdır ve çocuğa verilmiştir. Bu oyunun sorduğu şey bir basamak öncesidir: elinde kroki olmayan biri kuzeyin nerede olduğunu nereden bilir? Dördüncü sınıftaki harita ve ölçek konuları ile beşinci sınıftaki yer şekilleri ve iklim konuları bu temelin üstüne binerler.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. Gündüz Yön Bulma konusunda Güneş’in doğduğu yön, öğle vakti gölgenin yönü, ağaç gövdesindeki yosun, karınca yuvasının ağzı, kütük halkalarının sıklığı ve karın geç eridiği yamaç çalışılır. Gece Yön Bulma konusunda Kutup Yıldızı ve onu bulduran Büyükayı takımyıldızı işlenir. Pusula ve Araçlar konusunda pusulanın nasıl çalıştığı, nasıl tutulduğu, hangi durumlarda şaştığı ve ana ile ara yönlerin adları sorulur. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, ipucunun gerekçesini de verir.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Doğada yön bulma ipuçları ezberlenmeye çok elverişlidir ve ezberlendiğinde yönü ters hatırlamak bir harf hatası kadar kolaydır. Yosun kuzeyde mi güneyde miydi, karınca yuvası hangi yöne bakıyordu, kütük halkaları nerede sıktı? Bu sorular çocuğun kafasında yazı tura atmaya döner. Oyunun bütün ağırlığı bunu önlemeye verilmiştir: her ipucunun açıklaması sebebi söyler. Yosun kuzeydedir çünkü kuzeye bakan yüzey gün boyunca gölgede kalır ve nemlenir; yosun nemi sever. Kütük halkaları güney tarafta geniştir çünkü ağaç güneş alan yanda daha hızlı büyür. Karınca yuvasının ağzı güneye bakar çünkü karıncalar yuvanın girişinin gün boyu güneş görmesini ister. Öğle vakti gölge kuzeyi gösterir çünkü Güneş o saatte güney taraftadır. Sebebi bilen çocuk yönü ters hatırlayamaz, çünkü hatırladığı şey bir kelime değil bir gerekçedir. Oyun ayrıca iki yaygın yanılgıyı açıkça sorar. Birincisi Kutup Yıldızı’nın gökyüzünün en parlak yıldızı sanılmasıdır; oysa ondan parlak yıldızlar vardır ve onu bulduran şey parlaklığı değil, Büyükayı’nın kepçe ucundaki iki yıldızın gösterdiği doğrultudur. İkincisi Güneş’in her gün tam doğudan doğduğunun sanılmasıdır; Güneş yaklaşık olarak doğudan doğar, doğduğu nokta yıl boyunca biraz kayar ve bu yüzden öğle vakti gölge yöntemi daha güvenilirdir. Yanılgı sorulmazsa çocuk doğru cevabı verir ve yanılgısıyla birlikte sınıftan çıkar. Üçüncü bir ayrım gece ile gündüzün ayrı konular olmasıdır. Yosuna, karınca yuvasına, kütüğe ve gölgeye bakmak ışık ister; karanlıkta geriye yalnız gökyüzü ve pusula kalır. Çocuk böylece ipuçlarının listesini değil, hangisinin ne zaman işe yaradığını da öğrenir. Son olarak oyun tek bir ipucuna güvenmemeyi de öğretir: yalnız başına duran bir ağacın yosunu her yönde olabilir, bir karınca yuvası taşın arkasına kurulmuş olabilir. Birkaç ipucu aynı yönü gösteriyorsa karar güvenilir olur.

Müfredat Uyumu

Gündüz yön bulma: Güneş’in doğuşu ve batışı, kollarla yön belirleme, öğle vaktinde gölgenin kuzeyi göstermesi, çubuk ve gölge yöntemi, ağaç gövdesindeki yosunun kuzey yüzeyde olması, karınca yuvası ağzının güneye bakması, kütük halkalarının güneyde geniş kuzeyde sık olması, karın kuzey yamaçta geç erimesi. Gece yön bulma: Kutup Yıldızı, Büyükayı takımyıldızı, yıldızın yer değiştirmemesi, ışık kirliliğinin etkisi, denizcilerin yıldızla yön bulması. Pusula ve araçlar: pusulanın mıknatıslı ibresi, Dünya’nın mıknatıslığı, pusulanın metal ve mıknatıs yakınında şaşması, doğru tutuş, dört ana yön ve dört ara yön, yön gülü, haritada kuzeyin üstte olması, uydu navigasyon sistemleri. İlkokul üçüncü ve dördüncü sınıf hayat bilgisi doğa ve yön konusuyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce sınıfı bahçeye çıkarın ve öğle saatine yakın bir vakitte gölgelerin hangi yöne düştüğünü birlikte işaretletin; bir çubuk ve birkaç taş yeterlidir. On beş dakika arayla ikinci bir işaret koydurun, iki nokta arasındaki çizgi doğu-batı doğrultusunu verir. Bahçedeki bir ağacın gövdesini dört yandan inceletin ve yosunun hangi yüzde olduğunu buldurun; sonra o yüzün gün boyu gölgede kalıp kalmadığını tartıştırın. Sınıfa pusula getirin ve önce doğru okutun, sonra yanına bir mıknatıs yaklaştırıp ibrenin şaştığını gösterin. Bu tek deney pusulanın neden çalıştığını da anlatır. Gece konusuna geçmeden önce tahtaya Büyükayı’nın yedi yıldızını çizdirin ve kepçe ucundaki iki yıldızdan bir doğru çizip Kutup Yıldızı’nı buldurun. Ödev olarak açık bir gecede gökyüzüne bakmalarını isteyin. Tur sırasında ipuçlarının gerekçesini sınıfa söyletmeden cevabı açmayın; asıl öğrenilen şey gerekçedir. Turdan sonra her öğrenciden okul bahçesinde bulduğu iki ipucunu ve gösterdiği yönü defterine yazmasını isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Ağaçlarda yosun hangi yönde bulunur?

Genellikle kuzeye bakan yüzeyde. Sebebi şudur: bizim yaşadığımız yerlerde kuzeye bakan yüzey gün boyunca güneş almaz, gölgede kalır ve nemlenir. Yosun da nemli yüzeylerde büyür. Sebebi bilmek yönü ters hatırlamayı önler.

Karınca yuvalarının ağzı hangi yöne bakar?

Genellikle güneye. Karıncalar yuvanın girişinin gün boyu güneş görmesini ister ve en çok güneş alan yön güneydir. Bu ipucu tek başına yeterli değildir; yuva bir taşın ya da kütüğün arkasına kurulmuş olabilir.

Öğle vakti gölgemiz hangi yönü gösterir?

Kuzeyi. Bizim yaşadığımız yerlerde Güneş öğle vakti güney taraftadır; ışık güneyden geldiği için gölge ters yöne, yani kuzeye düşer. Gölgelerin en kısa olduğu an öğle vaktidir.

Kutup Yıldızı nasıl bulunur?

Kepçeye benzeyen Büyükayı takımyıldızı bulunur, kepçenin ön kenarındaki iki yıldızdan geçen bir doğrultu düşünülür ve o doğrultuda ilerlenir. En parlak yıldızı aramak yanlış bir yoldur; Kutup Yıldızı gökyüzünün en parlak yıldızı değildir.

Pusula neden hep kuzeyi gösterir?

Pusulanın ibresi bir mıknatıstır ve Dünya kocaman bir mıknatıs gibi davranır. İbre bu yüzden kendiliğinden kuzey-güney doğrultusuna yerleşir. Yakınında mıknatıs ya da demir eşya varsa şaşar; bu yüzden pusula açıkta ve düz tutularak okunur.

Telefon varken doğada yön bulmayı öğrenmeye gerek var mı?

Var. Telefonun pili bitebilir, pusula kırılabilir, bulutlu bir gecede yıldız görünmeyebilir. Güneş, gölge, yosun ve kütük halkaları gibi ipuçları hiçbir araca bağlı değildir; bu yüzden ikisi birlikte öğretilir.

Ders: Hayat Bilgisi | Seviye: 3. - 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Hayat Bilgisi Oyunları (27 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Hayat Bilgisi Oyunları