Fiil Kipleri Oyunu - Geçmiş, Şimdiki ve Gelecek Zaman

Fiil Kipleri, üçüncü, dördüncü ve beşinci sınıf öğrencilerinin bir cümledeki fiilin hangi zamanı anlattığını fiilin ekine bakarak belirlediği bir Türkçe oyunudur. Ekranda kısa bir cümle görünür, öğrenci onu Geçmiş Zaman, Şimdiki Zaman ya da Gelecek Zaman kovasına yerleştirir. Zaman Sözcüğü ve Fiil konusunda ise dün, yarın, şu anda gibi bir zaman sözcüğünün fiille uyuşup uyuşmadığına karar verir. Üçüncü sınıfa uygun konular Üç Zaman ile Zaman Sözcüğü ve Fiil; görülen ve duyulan geçmiş ayrımı ile eklerin kendisini sınıflandıran tur dördüncü ve beşinci sınıf içindir.

Öğrenme Hedefleri

Üçüncü sınıfta Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türkçe programının T.K.3.3.f "Konuşmalarında içeriğe uygun zaman ifadelerini kullanır." çıktısını destekler; program bu çıktıda geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman ifadelerinin doğru kullanılmasını ister. Bu bir konuşma çıktısıdır, oyun onu tanıma düzeyinde çalıştırır: öğrenci "Dün parka gideceğiz." gibi zamanı karışmış bir cümleyi fark eder. Dördüncü sınıfta (2018 programı) "fiillerin zamanını ayırt eder" kazanımını hedefler ve beşinci sınıfta geçmiş zamanın iki türüyle sürdürür: geçmiş, şimdiki ve gelecek zamanı tanıma; bu zamanları gösteren ekleri bilme; görülen geçmiş zaman ile duyulan geçmiş zaman arasındaki tanıklık farkını kavrama; ekin ünlü uyumuna göre değişen biçimlerini aynı ek olarak görme. Sitedeki Sözcük Türleri oyunu bir sözcüğün fiil olup olmadığını sorar, Kök ve Ekler oyunu kökün nerede bittiğini çalıştırır; bu oyun eki okuyup zamanı adlandırma basamağını ekler.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki öğe getirir. Üç Zaman konusunda ekranda kısa bir cümle çıkar ve öğrenci cümleyi üç zaman kovasından birine yerleştirir. Görülen ve Duyulan Geçmiş konusunda iki kova vardır: Kendi Gördü ve Başkasından Duydu. Aynı olay iki ekle birden geldiği için öğrenci ekleri karşılaştırmak zorunda kalır. Zaman Ekleri konusunda cümle yerine ekin kendisi görünür ve yanında örnek bir fiil bulunur. Zaman Sözcüğü ve Fiil konusunda iki kova vardır: Zamanlar Uyumlu ve Zamanlar Karışmış. Cümle dün, geçen hafta, şu anda, yarın gibi bir zaman sözcüğüyle başlar; öğrenci bu sözcüğün anlattığı zamanla fiilin zamanını karşılaştırır. Her yerleştirmeden sonra kısa bir açıklama, hangi ekin hangi zamanı gösterdiğini söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu kazanımın ölçülmesi sanıldığından zordur, çünkü çocuğun doğru cevabı bulmak için fiile bakması gerekmez. Cümlede bir zaman zarfı varsa iş biter: dün gördüğünde geçmişi, yarın gördüğünde geleceği işaretler ve fiilin ekini hiç okumaz. Sınıfta doğru cevap verdiği için eksiklik de fark edilmez. Eki okutan üç konunun bankasında bu yüzden tek bir zaman zarfı bulunmaz. Cümleler bunun karşılığında biraz yalın durur, ama çocuğun bakabileceği tek yer fiilin sonu kalır. İkinci kaçış yolu sözcük dağarcığıdır: okuyacağım kelimesini bir bütün olarak ezberleyen bir çocuk eki hâlâ görmeyebilir. Bunu kapatmak için banka fiil aileleri hâlinde yazıldı. Aynı fiil üç zamanda da bulunur ve üç cümle arasındaki tek fark ektir: okudum, okuyorum, okuyacağım. Aynı turda iki akraba birden çıktığında fark tam olarak ekte kalır. Üçüncü nokta duyulan geçmiş zamanla ilgilidir. Öğrenciler geldi ile gelmiş arasındaki farkı zaman farkı sanır, oysa ikisi de geçmiştir; ayıran şey konuşanın olaya tanık olup olmadığıdır. Oyun aynı olayı iki ekle birden gösterir, böylece fark zamanda değil tanıklıkta olduğu görünür hâle gelir. Geniş zaman ise bankada bilerek yoktur: okurum ile okuyorum karışıklığı gerçek ve yaygındır, ama üç kovadan hiçbiri geniş zamana ait değildir ve doğru düşünen bir öğrenciyi yanlış saymak olurdu. O ayrım öğretmen notlarında sözlü bırakıldı. Zaman Sözcüğü ve Fiil konusu ise zaman sözcüğünü bilerek cümleye koyar, çünkü üçüncü sınıfın çalıştığı şey tam olarak bu uyumdur. Kolaycılık burada başka yolla kapatılır: kovalar zaman değil uyumdur. Dün ile başlayan cümlelerin yarısı uyumlu, yarısı karışmıştır; -ecek ekli fiillerin de yarısı uyumlu, yarısı karışmıştır. Öğrenci ancak sözcüğü ve eki birlikte okuyup karşılaştırırsa doğru kovayı bulur. Karışmış cümlelerin tartışmasız yanlış olmasına da dikkat edildi: şimdi sözcüğü bankada yoktur, çünkü şimdi geldim ya da şimdi anlatacağım doğal cümlelerdir; yarın okula gidiyoruz cümlesi de doğru olduğu için yarın sözcüğü şimdiki zaman ekiyle karışmış sayılmaz.

Müfredat Uyumu

Fiilde zaman kavramı, geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, görülen geçmiş zaman ekleri (-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü), duyulan geçmiş zaman ekleri (-mış, -miş, -muş, -müş), şimdiki zaman eki (-yor) ve ünlü uyumuna göre biçimleri, gelecek zaman ekleri (-acak, -ecek) ve kişi ekleriyle birleşince ortaya çıkan ses değişmesi, tanıklık farkı. Zaman sözcüğü ile fiil zamanının uyumu (dün, geçen hafta, geçen yaz, az önce, şu anda, yarın, gelecek hafta, seneye). Sınıflara göre: üçüncü sınıfta (T.K.3.3.f) Üç Zaman ile Zaman Sözcüğü ve Fiil konuları; dördüncü sınıfta (2018 programı) Üç Zaman ve Zaman Ekleri; beşinci sınıfta bütün konular, özellikle Görülen ve Duyulan Geçmiş.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce tahtaya tek bir fiil yazın ve üç zamanda çekimini sınıfa yaptırın: gitti, gidiyor, gidecek. Değişen tek şeyin sonu olduğunu parmakla gösterin. Oyun sırasında cümlelerde dün ya da yarın gibi bir kelime aramanın işe yaramadığını söyleyin; bakılacak yer fiilin sonu. Zaman Sözcüğü ve Fiil konusunda ise tersini isteyin: önce baştaki sözcüğün hangi zamanı anlattığını, sonra fiilin sonunu söylesinler; ikisi aynıysa cümle uyumludur. Karışmış bir cümle geldiğinde sınıfa düzelttirin: dün parka gideceğiz cümlesi iki yoldan düzelir, sözcüğü ya da eki değiştirerek. Görülen ve Duyulan Geçmiş turunda aynı olayın iki hâli üst üste geldiğinde durun ve sorun: bu iki cümlede olay farklı zamanlarda mı oldu? Cevap hayır; ikisi de geçmiş, fark konuşanın orada olup olmaması. Sınıfa bir örnek uydurtun: pencereden gördükleri bir olayı bir kez gördüm diliyle, bir kez de duymuş gibi anlattırın. Geniş zamanı ayrıca konuşun: her sabah süt içerim cümlesinde iş şu anda olmuyor, alışkanlık anlatılıyor; bu yüzden şimdiki zaman değildir ve oyunun kovalarında yeri yoktur. Zaman Ekleri turunda -ıyor, -iyor, -uyor ve -üyor öğeleri geldiğinde dördünün de aynı ek olduğunu, yalnız ünlünün uyum için değiştiğini vurgulayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Fiilde zaman nasıl bulunur?

Fiilin sonundaki ek okunur. Geçmiş zaman -dı, -di, -tı, -ti ya da -mış, -miş ekleriyle; şimdiki zaman -yor ekiyle; gelecek zaman -acak, -ecek ekleriyle kurulur. Cümledeki dün ya da yarın gibi kelimeler ipucu verir ama zamanı belirleyen şey ek olduğu için asıl bakılacak yer fiilin sonudur.

Görülen ve duyulan geçmiş zaman arasındaki fark nedir?

İkisi de geçmiş zamandır, yani olay bitmiştir. Fark konuşanın tanıklığındadır. Yağmur yağdı diyen kişi yağışı kendi görmüştür; yağmur yağmış diyen kişi görmemiş, sonradan öğrenmiştir. Birincisinde -dı, ikincisinde -mış eki bulunur.

Şimdiki zamanın eki hangisidir?

Şimdiki zamanın tek eki -yor ekidir. Kalkıyor, biliyor, koşuyor ve gülüyor sözcüklerinde başta görünen ı, i, u ve ü sesleri yeni bir ek değildir; ünlü uyumu için gelen yardımcı seslerdir.

Geniş zaman ile şimdiki zaman aynı şey midir?

Hayır. Şimdiki zaman işin konuşma anında sürdüğünü anlatır: kitap okuyorum. Geniş zaman ise alışkanlık ya da her zaman geçerli olan bir durumu anlatır: her akşam kitap okurum. İkisinin ekleri de farklıdır; geniş zamanda -r eki bulunur.

Gelecek zaman ekinde k sesi neden ğ oluyor?

Gelecek zaman eki -acak ya da -ecek biçimindedir. Sonuna ünlüyle başlayan bir kişi eki geldiğinde sert olan k sesi yumuşar ve ğ olur: alacak ile -ım birleşince alacağım yazılır.

Dün parka gideceğiz cümlesi neden yanlıştır?

Dün sözcüğü geçmişi anlatır, gideceğiz ise gelecek zaman ekini taşır; cümlede iki farklı zaman çatışır. Doğrusu dün parka gittik ya da yarın parka gideceğiz olur. Zaman Sözcüğü ve Fiil konusu bu tür cümleleri uyumlu olanlardan ayırmayı çalıştırır.

Bu oyun kaçıncı sınıflar için uygundur?

Üçüncü sınıfta Üç Zaman ile Zaman Sözcüğü ve Fiil konuları oynatılır; ikisi de programdaki zaman ifadelerini doğru kullanma çıktısına dayanır. Görülen ve Duyulan Geçmiş ile Zaman Ekleri turları dördüncü ve beşinci sınıf için hazırlanmıştır; üçüncü sınıf hub'ında da görünürler ama o sınıf için ağırdırlar. Konu düğmelerinde her konunun sınıf aralığı yazar. Karışık bütün sınıfların konularını karıştırır; üçüncü sınıf için Üç Zaman ya da Zaman Sözcüğü ve Fiil konusunu seçin.

Ders: Türkçe | Seviye: 3. - 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Türkçe Oyunları (40 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Türkçe Oyunları