Alfabetik Sıralama Oyunu - Sözlük Sırası ve Türk Alfabesi

Sözlük Sırası, ikinci ve üçüncü sınıf öğrencilerinin kelimeleri alfabetik sıraya dizdiği bir Türkçe oyunudur. Üç konu vardır: ilk harfe göre sıralama, ilk harfleri aynı olan kelimelerde ikinci ve üçüncü harfe bakma, Türk alfabesindeki harflerin sırası. Sorular alfabeyi ezberletmez, sıralama kararı verdirir.

Öğrenme Hedefleri

MEB Türkçe ikinci ve üçüncü sınıf kazanımlarını hedefler: kelimeleri alfabetik sıraya koyma, sözlük ve kütüphane kullanma becerisi kazanma. Sitedeki Anagram oyunu tek bir kelimenin harflerini karıştırır, Hece Birleştirme kelimeyi hecelere böler, Kelime Avı ızgarada kelime arar. Hiçbiri kelimeler arası dizilimi sormaz. Alfabetik sıralama sözlük, ansiklopedi, kütüphane rafı, sınıf listesi ve dijital arama gibi pek çok beceriyle birlikte kullanılan temel bir sıralama alışkanlığıdır.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki soru getirir. İlk Harfe Göre konusunda dört kelimeden hangisinin sözlükte en başta ya da en sonda yer aldığı sorulur. İkinci ve Üçüncü Harfe Göre konusunda bütün kelimeler aynı harfle başlar, bu yüzden karar ikinci hatta üçüncü harfe bakılarak verilir. Türk Alfabesi konusunda harflerin sırası ve Türkçeye özgü harflerin yeri çalışılır: C’den sonra ne gelir, I mı İ mi önce yazılır, alfabede kaç harf vardır. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, hangi harfin hangi harfe göre karşılaştırıldığını tek tek gösterir.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Alfabetik sıralama çoğu çocuğun sandığından daha zor bir iştir ve iki ayrı yerde tökezler. Birincisi Türkçeye özgü harflerdir. Çocuğun gün içinde gördüğü klavye, telefon tuş takımı ve pek çok bilgisayar sıralaması Türk alfabesine göre değildir; Ç, Ğ, İ, Ö, Ş ve Ü harflerinin yerleri bu yüzden belirsiz kalır. En sık ters bilinen çift ı ile i harfleridir: alfabede önce noktasız I gelir, yani Işık sözlükte İnek’ten öncedir. Oyunda bu altı harf tek tek sorulur, çünkü biri bile ters bilindiğinde çocuk sözlükte aradığı kelimeyi bulamaz ve sözlüğün işe yaramadığını düşünmeye başlar. İkinci tökezleme yeri, ilk harfleri aynı olan kelimelerdir. Burada çocuk çoğu zaman sıralamayı harflere değil başka bir ölçüye göre yapar: kısa olanı öne yazar ya da daha çok duyduğu kelimeyi öne alır. Bu yüzden oyunun ikinci konusundaki bütün soruların kelimeleri aynı harfle başlar; ilk harf hiçbir soruda ayırt edici değildir. Çocuk ikinci harfe, gerekirse üçüncü harfe bakmak zorunda kalır. Sorulardan biri de bu kararın kendisini sorar: ilk harfleri aynı olan iki kelimeyi sıralamak için ne yapılır? Şıklardaki yanlış cevaplar bilerek çocuğun kendi kısayollarıdır. Oyunun bir başka bilinçli yanı şıkların aynı harf ailesinden seçilmesidir. Bardak, Bahçe, Balık ve Bacak birlikte sorulur; içlerinden birinin ilk harfi farklı olsaydı soru ikinci harfe bakmayı hiç ölçmez, farklı olanı bulmaya dönerdi. Son olarak bir doğruluk notu: bu oyundaki her sıralama sorusunun cevabı, oyunun kendi verisine bakılarak değil, Türk alfabesinin sırası bağımsız olarak yeniden yazılıp hesaplanarak doğrulanır. Elle yazılan bir sıralama sorusunda yanlış cevap, ekranda kusursuz görünür; bu yüzden hesaplatılır.

Müfredat Uyumu

Alfabetik sıralama: ilk harfe göre sıralama, ilk harf aynıysa ikinci harfe, o da aynıysa üçüncü harfe bakma, kelime uzunluğunun sırayı belirlememesi. Türk alfabesi: 29 harf, 8 sesli ve 21 sessiz harf, harflerin sırası, Ç’nin C’den, Ğ’nin G’den, İ’nin I’dan, Ö’nün O’dan, Ş’nin S’den ve Ü’nün U’dan sonra gelmesi, Q, W ve X harflerinin bulunmaması, Ğ ile başlayan kelime olmaması. Sözlük kullanımı: kelimelerin alfabetik dizilmesi, aranan kelimeyi ilk harften başlayarak daraltma. İlkokul ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf Türkçe sözlük ve alfabe konularıyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce Türk alfabesini tahtaya büyük harflerle yazdırın ve altına yalnız altı harfin üstünü işaretletin: Ç, Ğ, I ve İ, Ö, Ş, Ü. Sınıfa tek soru sorun: bunların yerini kim ezbere biliyor? Genellikle kimse elini kaldırmaz ve asıl ders orada başlar. Sınıfta gerçek bir sözlük dolaştırın; çocukların parmakla bölüm arayıp kelime bulması ekrandaki sorudan daha çok şey öğretir. Öğrenci adlarını alfabetik sıraya dizdirin, özellikle aynı harfle başlayan adları; sınıf kendi listesini sıralarken ikinci harf kuralını kendisi bulur. Işık ile İnek örneğini tahtaya yazıp oylatın, sonra sözlükten baktırın. Tur sırasında sıralama sorularında cevabı açmadan önce karşılaştırılan harfi sınıfa söyletin; doğru cevabı bulmak yetmez, hangi harfe bakıldığı söylenmelidir. Turdan sonra her öğrenciden beş kelimelik bir liste yazıp sıra arkadaşına alfabetik sıraya dizdirmesini isteyin; listelerde en az iki kelime aynı harfle başlasın.

Sıkça Sorulan Sorular

Türk alfabesinde kaç harf vardır?

Yirmi dokuz harf vardır: sekizi sesli (a, e, ı, i, o, ö, u, ü), yirmi biri sessizdir. İngiliz alfabesindeki yirmi altı harfle karıştırılmamalıdır; Türk alfabesinde Q, W ve X bulunmaz, buna karşılık Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş ve Ü vardır.

Sözlükte "Işık" mı "İnek" mi önce gelir?

Işık önce gelir. Türk alfabesinde sıra H, I, İ, J biçimindedir; yani noktasız I noktalı İ’den önce yer alır. Bu, en sık ters bilinen harf çiftidir.

İlk harfleri aynı olan kelimeler nasıl sıralanır?

İkinci harflerine bakılır. İkinci harfler de aynıysa üçüncüye, gerekirse dördüncüye bakılır. Kelimenin kısa olması ya da daha tanıdık olması sırayı değiştirmez: Su, Saat’ten sonra gelir çünkü ikinci harfi u, a’dan sonradır.

Ç harfi alfabede nerede bulunur?

C harfinin hemen ardından, D harfinden önce. Sıra A, B, C, Ç, D biçimindedir. Aynı kural Ğ için G’den sonra, Ö için O’dan sonra, Ş için S’den sonra, Ü için U’dan sonra geçerlidir.

Türkçede Ğ harfiyle başlayan kelime var mıdır?

Yoktur. Ğ harfi alfabede G ile H arasında yer alır ama hiçbir Türkçe kelimenin başında bulunmaz. Bu yüzden sözlükte G bölümünden sonra doğrudan H bölümü gelir.

Alfabetik sıralama günlük hayatta nerede kullanılır?

Sözlükte kelime aramada, ansiklopedi ve telefon rehberinde, kütüphane raflarında, sınıf ve yoklama listelerinde, kişi listelerinde ve pek çok bilgisayar programının sıralama seçeneğinde. Sıralama kuralını bilen çocuk aradığını çok daha hızlı bulur.

Ders: Türkçe | Seviye: 2. - 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Türkçe Oyunları (38 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Türkçe Oyunları