Gerçek mi Hayal Ürünü mü Oyunu - Masal ve Gerçek Ayrımı

Gerçek mi Hayal Ürünü mü, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerinin bir cümlede anlatılan olayın gerçek hayatta olup olamayacağına karar verdiği bir Türkçe oyunudur. Ekrana bir cümle gelir, öğrenci iki kutudan doğru olanına dokunur. Üç konu vardır: masal ve fabl, gerçekte olabilirlik, günlük hayat cümleleri.

Öğrenme Hedefleri

MEB Türkçe ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf kazanımlarını hedefler: metinlerdeki gerçek yaşam unsurları ile hayal ürünü unsurları ayırt etme. Bu beceri masal, fabl ve fantastik metinleri okumanın ön koşuludur; çocuk kurgunun nerede başladığını göremezse metni ya hep gerçek sayar ya da hepsini uydurma bulur. Sitedeki Gerçek ve Mecaz Anlam oyunu sözcük düzeyinde çalışır, Söz Sanatları oyunu ise beşinci sınıfta benzetme ve kişileştirmeyi adlandırır. Bu oyun ne sözcüğün anlamını ne de sanatın adını sorar; tek bir yargı ister: bu olay gerçek hayatta olabilir mi?

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki cümle getirir. Ekranda bir cümle belirir ve altındaki iki kutudan biri seçilir: Gerçek Yaşam ya da Hayal Ürünü. Masal, Fabl ve Hayvanlar konusunda konuşan hayvanlar, sihirli nesneler ve devler ile gerçek hayvan davranışları karışık gelir. Gerçekte Olabilir mi konusunda fiziksel olarak mümkün olan ile olmayan durumlar karşılaştırılır. Günlük Hayat Cümleleri konusunda sıradan bir günün cümleleri arasına olanaksız olanlar karıştırılır. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, olayın neden olabileceğini ya da neden olamayacağını söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu konunun en sık kaçırılan yanı, çocuğun ölçüyü yanlış yerde kurmasıdır. Çocuk çoğu zaman kendi başından geçmemiş, hiç duymadığı olayları hayal ürünü sayar. Kutuplarda gecenin altı ay sürdüğünü duyan bir çocuk bunu masal sanır; deve güreşini hiç duymamış bir çocuk onu uydurma bulur. Oysa ölçü tanıdıklık değil, gerçekte olabilirliktir. Oyunun bankası bu yüzden çocuğun tanımadığı ama gerçek olan olayları bilerek taşır: kutup gecesi, gece vardiyasında çalışan fırıncı, tüplü dalış yapan dalgıç. Bu maddeler olmasaydı oyun yalnızca tanıdık olanı gerçek saymayı pekiştirirdi. İkinci mesele abartıdır ve kaçırılması daha kolaydır. "Üç günde boyum bir metre uzadı" cümlesinde ne büyü vardır ne konuşan hayvan; yalnız bir abartı vardır. Çocuk masal öğelerini tanımayı öğrense bile abartı cümlelerini gerçek sanmayı sürdürebilir, çünkü cümlede olağanüstü hiçbir varlık yoktur. Oyun her konuda en az iki abartı cümlesi taşır ve açıklamaları olayın neden olamayacağını söyler: insan boyu yıllar içinde ve çok az uzar, bir insanın gücü tonlarca ağırlığa yetmez. Üçüncü mesele fabl okuyan çocukların kurduğu bir kısayoldur: hayvanın geçtiği her cümle hayal ürünü sanılır. Bankada bu kısayol her konuda kırılır. Konuşan tilki hayal ürünüdür, ama tilkinin gün doğarken inine dönüp uyuması gerçektir. Kuşun çocuğa hazinenin yerini fısıldaması hayal ürünüdür, ama kuşların kışın sıcak ülkelere göç etmesi gerçektir. İki yön birlikte sorulduğunda geriye tek bir ölçü kalır ve o ölçü de hayvanın varlığı değil, yapılan işin gerçekte mümkün olup olmadığıdır. Öğretmen için asıl kazanç şudur: bu ayrım oturduğunda çocuk bir masalı okurken kurgunun nerede başladığını görür ve metnin verdiği mesajı gerçek hayata taşıyabilir. Fablın sonundaki ders gerçektir, konuşan hayvan değil.

Müfredat Uyumu

Gerçek yaşam unsurları: gözlenebilen, yaşanabilen, doğa kurallarına uyan olaylar. Hayal ürünü unsurlar: konuşan ve insan gibi davranan hayvanlar, sihirli nesneler, devler ve periler, cansız varlıkların canlı gibi davranması, doğa kurallarına aykırı olaylar, abartılar. Ölçünün tanıdıklık değil olabilirlik olması: az bilinen ama gerçek olaylar. Masal ve fabl metinlerinde kurgusal öğelerin tanınması. İlkokul ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf Türkçe okuma ve metin anlama konularıyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce sınıfa kısa bir fabl okuyun ve tek bir soru sorun: bu metinde gerçekte olabilecek neler var, olamayacak neler var? Tahtayı ikiye bölüp cevapları yazdırın. Ölçüyü kurarken "gördün mü" değil "olabilir mi" sorusunu ısrarla kullandırın; çocukların çoğu ikisini karıştırır. Kutup gecesi ve deve güreşi maddelerine geldiğinizde durun ve oylatın; sınıfın bir bölümü hayal ürünü der ve asıl tartışma orada başlar. Abartı cümleleri için bir alıştırma yaptırın: her öğrenci gerçek bir cümlesini alıp abartarak hayal ürününe çevirsin, sonra sıra arkadaşı hangi kelimenin cümleyi abartıya çevirdiğini bulsun. Hayvan kısayolunu kırmak için tahtaya iki tilki cümlesi yan yana yazın, biri konuşsun öbürü uyusun; ikisinin de hayvanı aynıdır ama kutuları farklıdır. Tur sırasında cevabı açmadan önce gerekçeyi söyletmeye çalışın; doğru kutuyu bulmak yetmez, nedenini söylemek gerekir. Turdan sonra her öğrenciden kendi yazdığı kısa bir masalda gerçek ve hayal ürünü cümleleri iki renkle işaretlemesini isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir cümlenin hayal ürünü olduğunu nasıl anlarız?

Anlatılan olayın gerçek hayatta olup olamayacağına bakarız. Hayvanların konuşması, nesnelerin kendiliğinden dönüşmesi, insanın uçması ya da doğa kurallarına aykırı bir olay varsa cümle hayal ürünüdür. Ölçü olayın bize tanıdık gelip gelmemesi değildir.

Hayvanın geçtiği her cümle hayal ürünü müdür?

Hayır. Tilkinin ininde uyuması, kuşların göç etmesi ve kaplumbağanın başını kabuğuna çekmesi gerçektir. Cümleyi hayal ürünü yapan şey hayvanın varlığı değil, ona insan gibi konuşma ya da karar verme yeteneği verilmesidir.

Hiç duymadığım bir olay hayal ürünü müdür?

Değildir. Kutuplarda gecenin altı ay sürmesi ya da deve güreşi yapılması kulağa olağanüstü gelebilir ama ikisi de gerçektir. Bir olayın hayal ürünü sayılması için gerçekte olamıyor olması gerekir, bizim onu bilmiyor olmamız yetmez.

Abartı cümleleri neden hayal ürünü sayılır?

Çünkü anlatılan ölçü gerçekte mümkün değildir. "Üç günde boyum bir metre uzadı" cümlesinde sihirli bir öğe yoktur ama insan boyu yıllar içinde ve çok az uzar. Olağanüstü bir varlık bulunmaması cümleyi gerçek yapmaz.

Fabl ile masal arasındaki fark nedir?

Fablda kahramanlar genellikle insan gibi konuşan hayvanlardır ve metin sonunda bir ders verir. Masalda ise devler, periler, sihirli nesneler gibi daha geniş bir olağanüstü dünya bulunur. İkisi de kurgusaldır, ama verdikleri mesaj gerçek hayata aittir.

Bu oyun Gerçek ve Mecaz Anlam oyunuyla aynı şeyi mi çalıştırır?

Hayır. Gerçek ve Mecaz Anlam oyunu sözcük düzeyindedir ve bir kelimenin cümledeki anlamını sorar. Bu oyun ise cümlenin anlattığı olaya bakar ve o olayın gerçekte olup olamayacağını sorar. İki oyun farklı becerileri ölçer.

Ders: Türkçe | Seviye: 2. - 4. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Türkçe Oyunları (38 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Türkçe Oyunları