Öznel ve Nesnel Cümleler Oyunu - Kanıtlanabilirlik

Öznel ve Nesnel Yargılar, üçüncü sınıftan beşinci sınıfa kadar öğrencilerin bir cümlenin kanıtlanabilir bir bilgi mi yoksa kişisel bir görüş mü taşıdığına karar verdiği bir Türkçe oyunudur. Ekrana bir cümle gelir, öğrenci iki kutudan doğru olanına dokunur. Üç konu vardır: günlük hayat, bilim ve sayılar, kitap ve sanat.

Öğrenme Hedefleri

MEB Türkçe üçüncü, dördüncü ve beşinci sınıf kazanımlarını hedefler: cümleleri kanıtlanabilirlik açısından değerlendirme, öznel düşünce ile nesnel bilgiyi ayırt etme. Sitedeki Cümle Türleri oyunu cümlenin biçimine bakar; kurallı mı devrik mi, soru mu ünlem mi. Öznel ve nesnel ayrımı ise cümlenin içeriğine bakar ve iki eksen birbirinden bağımsızdır: "Ne güzel bir gün!" hem ünlem cümlesi hem öznel yargıdır, "Bugün hava on sekiz derece." hem kurallı cümle hem nesnel yargıdır. Bu ayrım okuduğunu anlama, metin yorumlama ve reklam ile haber dilini çözme becerilerinin de temelidir.

Nasıl Oynanır?

Konu ve zorluk seçilir: Kolay altı, Orta dokuz, Zor on iki cümle getirir. Ekranda bir cümle belirir ve altındaki iki kutudan biri seçilir: Nesnel Yargı ya da Öznel Yargı. Soru her seferinde aynıdır ve ölçüyü hatırlatır: bu cümle kanıtlanabilir mi, yoksa kişisel bir görüş mü? Günlük Hayat konusunda okul, hava durumu ve aile cümleleri; Bilim ve Sayılar konusunda ölçülebilir bilgiler ile bilim hakkındaki görüşler; Kitap, Sanat ve Beğeni konusunda kitap, film ve renk cümleleri gelir. Her cevaptan sonra gelen kısa açıklama, kararın neye dayandığını söyler.

Bu Oyun Neden Faydalı?

Bu konuda çocuklar iki ayrı kısayola tutunur ve ikisi de çoğu zaman işe yaradığı için tehlikelidir. Birinci kısayol şudur: doğru olan nesneldir, yanlış olan özneldir. Oysa ölçü doğruluk değil kanıtlanabilirliktir. "Bir yılda on üç ay vardır" cümlesi yanlıştır ama nesneldir, çünkü doğruluğu takvime bakılarak ölçülebilir; ölçüm onu yanlış çıkarır ve bu, cümleyi öznel yapmaz. Oyunun her konusunda en az bir yanlış ama nesnel cümle vardır ve açıklaması iki şeyi birden söyler: cümlenin yanlış olduğunu ve neden yine de nesnel sayıldığını. Bu maddeler olmasaydı çocuk oyunu baştan sona geçer ve ölçüyü hâlâ doğruluk sanırdı. İkinci kısayol şudur: içinde güzel, kötü, harika gibi bir sıfat geçen cümle özneldir. Bu kural çoğu cümlede tutar, ama iki yönden de kırılır. Bir yanda sıfat taşımayan öznel cümleler vardır: "Bence yarın yağmur yağacak" cümlesinde beğeni bildiren hiçbir sözcük yoktur, yine de kişisel bir tahmindir. Öbür yanda sıfat taşıyan nesnel cümleler vardır: "Everest dünyanın en yüksek dağıdır" cümlesindeki en yüksek bir sıfattır ama metreyle ölçülebilir. Bankada iki yön de bulunur, çünkü tek yön yeni bir ezber üretir. Üçüncü ve en ilginç mesele çoğunluk meselesidir. Çocuk "Mavi en güzel renktir" cümlesini çevresinde çok kişi öyle düşündüğü için nesnel sanar. Oysa beğeni kişiden kişiye değişir ve hiçbir ölçüm en güzeli belirleyemez. Oyun bu cümlenin hemen yanına ölçülebilir kardeşini koyar: "Gökyüzü açık havada mavi görünür." Aynı renk, iki farklı cümle, iki farklı kutu. Öğretmen için asıl kazanç şudur: bu ayrım oturduğunda çocuk bir metinde yazarın bilgi mi verdiğini yoksa kendi görüşünü mü savunduğunu ayırt etmeye başlar. Reklam dili, köşe yazısı ve haber metni arasındaki fark tam olarak buradan okunur.

Müfredat Uyumu

Nesnel yargı: doğruluğu ya da yanlışlığı ölçülebilen, gözlemlenebilen, sayılabilen, kaynaktan doğrulanabilen cümleler. Kişiye göre değişmemesi. Yanlış olan bir cümlenin de nesnel olabilmesi. Öznel yargı: beğeni, duygu, tahmin ve değerlendirme bildiren, kişiden kişiye değişen cümleler. "Bence, bana göre, sanırım" ifadeleri. Çoğunluğun paylaşması bir yargıyı nesnel yapmaz. Sıfat taşımanın tek başına ölçüt olmaması: ölçülebilir sıfatlar ve sıfatsız öznel cümleler. Öznel ve nesnel ayrımının cümle türleriyle karışmaması. İlkokul üçüncü ve dördüncü sınıf ile ortaokul beşinci sınıf Türkçe cümlede anlam konusuyla uyumludur.

Öğretmenler İçin İpuçları

Turdan önce tahtaya iki cümle yazın: "Bugün hava on sekiz derece." ve "Bugün hava çok güzel." Sınıfa tek soru sorun: hangisini ölçebiliriz? Termometre sözcüğü sınıftan gelince ölçü kurulmuş olur. Sonra ölçüyü sınayın: tahtaya "Bir haftada sekiz gün vardır" yazın ve nesnel mi öznel mi diye oylatın. Çoğu sınıf yanlış olduğu için öznel der ve asıl ders orada başlar; cümlenin yanlış olduğunu takvime bakarak gösterin, ölçülebilmesinin onu nesnel yaptığını söyletin. Sıfat kısayolunu kırmak için "Bence yarın yağmur yağacak" cümlesini yazdırın ve içinde hangi güzel ya da kötü sözcüğü olduğunu sorun; hiçbiri yoktur. Sınıfı ikiye bölüp yarışma yaptırabilirsiniz: bir takım öznel, öbürü nesnel cümle üretsin, karşı takım kutusunu söylesin. Tur sırasında cevabı açmadan önce her cümlede "bunu nasıl ölçerdik?" sorusunu sorun; ölçme yolu bulunamıyorsa cümle özneldir. Turdan sonra bir gazete haberi ile bir köşe yazısı dağıtıp öznel cümlelerin altını çizdirin.

Sıkça Sorulan Sorular

Nesnel yargı ne demektir?

Doğruluğu ya da yanlışlığı ölçülerek, sayılarak, gözlemlenerek veya güvenilir bir kaynaktan bakılarak kanıtlanabilen cümledir. Kim söylerse söylesin sonuç değişmez: "Su yüz derecede kaynar" cümlesi nesneldir.

Öznel yargı ne demektir?

Kişiden kişiye değişen beğeni, duygu, tahmin ya da değerlendirme bildiren cümledir. Kanıtlanacak bir bilgi taşımaz: "Bu kitap çok sıkıcıydı" cümlesi özneldir, çünkü aynı kitabı çok sevenler olabilir.

Yanlış olan bir cümle nesnel olabilir mi?

Olabilir. Ölçü doğruluk değil, kanıtlanabilirliktir. "Bir yılda on üç ay vardır" cümlesi yanlıştır ama takvime bakılarak ölçülebildiği için nesneldir. Ölçümün onu yanlış çıkarması cümleyi öznel yapmaz.

"Mavi en güzel renktir" cümlesi neden nesnel değildir?

Çünkü güzellik ölçülemez ve kişiden kişiye değişir. Çok sayıda insanın aynı rengi sevmesi de bunu değiştirmez; çoğunluğun paylaştığı bir beğeni yine bir beğenidir. Buna karşılık "Gökyüzü açık havada mavi görünür" cümlesi gözlemlenebildiği için nesneldir.

İçinde sıfat geçen her cümle öznel midir?

Hayır. "Everest dünyanın en yüksek dağıdır" cümlesinde en yüksek bir sıfattır ama yükseklik metreyle ölçülebilir, yani cümle nesneldir. Tersi de olur: "Bence yarın yağmur yağacak" cümlesinde hiç sıfat yoktur ama cümle özneldir.

Öznel ve nesnel ayrımı cümle türleriyle aynı şey midir?

Değildir, iki ayrı eksendir. Cümle türleri biçime bakar: kurallı, devrik, soru, ünlem. Öznel ve nesnel ise içeriğe bakar. "Ne güzel bir gün!" hem ünlem cümlesidir hem öznel yargıdır; bir cümle iki eksende birden yer alır.

Ders: Türkçe | Seviye: 3. - 5. Sınıf | Ücretsiz eğitici oyun

Dersin diğer oyunları: Türkçe Oyunları (38 oyun)

Hangi Sınıflar İçin?

Benzer Türkçe Oyunları